In de kijker

Grondvest

Hoe CataloniŽ stap voor stap onafhankelijk kan worden (deel I)
10-5-2016
Toen de Catalaanse regering gevormd werd, spraken de verkiezingsbeloftes van de grote onafhankelijkheidslijst over een stappenplan naar onafhankelijkheid. Wat nu?
 

“Catalonië heeft het proces aangevat dat moet leiden naar een onafhankelijke staat, in het bestek van de Europese Unie. Dit proces is niet gericht tégen wie dan ook. Wij willen de allerbeste relaties onderhouden met de Spaanse staat. De samenwerking van Catalonië en Vlaanderen zal navenant versterkt worden.”

Aan het woord is Carles Puigdemont, die vorig jaar Artur Mas opvolgde als minister-president van Catalonië. Hij was vorige week op staatsbezoek in Vlaanderen en overlegde uitgebreid met zijn Vlaamse evenknie, Geert Bourgeois. De klare taal van Puigdemont toont aan dat internationale relaties niet alleen van belang zijn voor de economische motor van het thuisfront. Goede betrekkingen met andere aspirant-staten behoren tot het stappenplan naar Catalaanse onafhankelijkheid. De eerste burger van Catalonië ontmoette immers niet enkel Geert Bourgeois, maar ook diens partijgenoot Bart De Wever, niet alleen burgervader van de Metropool, maar eveneens N-VA-voorzitter.

Misschien zijn er wel Vlaamse ‘grondstromers’ die het niet graag horen of lezen, maar de N-VA is in woord en daad het Vlaamse equivalent van Puigdemonts CDC. Aan de ene kant een verzamelbekken van nuchtere onafhankelijkheidsgezinden, aan de andere zijde een kamp van continuïteit. Wat, zo weten we, wel eens tot een onhoudbare spanning kan leiden.

Wat te verwachten?

Hoe ziet dat stappenplan naar de Catalaanse republiek er nu concreet uit? Kunnen we daar wat zicht op krijgen? Of is het een publiek geheim, waarvan de tenoren van Catalaanse onafhankelijkheid de precieze details en de regie nochtans angstvallig buiten beeld wensen te houden? Is het een hefboom om de prang op Madrid te zetten of gaat het plan onder alle omstandigheden gewoon door? Of is het beide, pressiemiddel én blauwdruk? Her en der in Europa en de wereld, maar zeker ook in Vlaanderen, stellen republikeinen en soevereinisten zich deze vragen. Of Puigdemont en Bart De Wever zich bij elkaar hebben beraden, is voer voor speculatie. Dat het niet enkel over de bloemenpracht van de Gentse Floraliën zal zijn gegaan, waar Puigdemont eregast was, is duidelijk.

Wat de Catalanen zelf verwachten van de komende maanden, valt niet los te zien van de ruimere politieke toestand in Spanje, de EU en uiteraard Catalonië zelf. Intern is Spanje in erg zwaar politiek weer verzeild geraakt. Tegenover de herwonnen Catalaanse stabiliteit, staat een Madrileens schip van staat dat alle zeilen bij moet zetten om niet op de klippen te varen. Na de verkiezingen van september 2015, duurde het weliswaar ettelijke maanden voor een robuuste Catalaanse regering was gevormd. Er was de felle oppositie van de uiterst-linkse CUP tegen de persoon van CDC’er Mas. We pleegden er al eerder een bijdrage over: toen leek het alsof Catalanen en Spanjaarden na de regionale en nationale verkiezingsrondes hun wonden likten - waar gehakt wordt, vallen al eens spaanders -, maar zich even verbeten opmaakten voor de ultieme krachtmeting.

Spaanse welvaart onzeker

We zijn inmiddels enkele maanden verder. De beeldvorming van de politieke geplogenheden van de Spaanse staat oogt alvast heel wat minder fraai dan de Catalaanse politique politicienne van einde 2015. Het ziet er allemaal wat bedenkelijk uit. Sinds december is de Spaanse centrale regering ontslagnemend. Tegen 2 mei moest een nieuwe regering op de been zijn gebracht. Het Spaanse establishment is niet gelukt wat de Catalanen wél voor elkaar kregen: een eerbaar vergelijk met perspectieven (en het vermijden van een nieuwe stembusgang, altijd een halszaak). Er zijn nieuwe verkiezingen uitgeschreven voor 26 juni. De vraag is maar of die soelaas kunnen brengen wat de twee hete hangijzers aangaat: de budgettaire toestand van Spanje en de gestage vordering van de Catalanen richting onafhankelijkheid.

We mogen niet vergeten dat de financiële en economische crisis van de afgelopen jaren stevig inhakte op de Spaanse welvaart. De werkloosheidscijfers zijn schrikbarend hoog. Het Spaanse zelfrespect staat op het spel. De grote nachtmerrie is dat Spanje de facto onder Duitse curatele zou worden geplaatst. Nauw verwant is het drama van het koninkrijk, dat een en ondeelbaar zou moeten zijn, maar waaraan de Catalanen nu een einde dreigen te stellen. Er is het Catalaanse stappenplan naar onafhankelijkheid, dat vroeg of laat ook de Basken hernieuwd geloof in een onafhankelijke toekomst zou kunnen geven. De Baskische minister-president Iñigo Urkullu mag dan wel beweren dat voor zijn regio onafhankelijkheid niet meteen aan de orde is, de Baskische beweging blijft springlevend. Het Spanje dat de kern vormde van de Habsburgse wereldmacht is niets meer dan een vage herinnering; er is niets in het reilen en zeilen van het huidige openbare leven dat aansluit bij die glorierijke historische periode. Kommer en kwel alom dus: Edgar Allan Poe’s kortverhaal ‘The fall of the House of Usher’ zou de sfeer perfect helpen zetten.

In een volgende bijdrage gaan we in op de handgrepen die de Catalanen hebben gecreëerd om zichzelf - en de internationale gemeenschap - onder hoogspanning te houden. Het uitrollen van het stappenplan blijft natuurlijk het prerogatief van de Catalaanse regering. Wij kijken met argusogen toe en wachten met een ‘visadempke’ af, naar aloud Vlaams woordgebruik in het staatsblad van de Vlaamse Beweging.

Terug naar overzicht