Jan De Maeseneer: 'Regionaliseer gezondheidsbeleid'
Jan Van de Casteele 08-12-2007
 |
In april van dit jaar meldden De Standaard en Le Soir op basis van recente cijfers van de ziekteverzekering dat de grote verschillen in de ziektekostenuitgaven tussen de drie gewesten bijna verdwenen waren, op enkele procenten na.
Een belangrijk argument voor regionalisering van de gezondheidszorg leek verdwenen. Maar professor Jan De Maeseneer van de afdeling Huisartsgeneeskunde aan de universiteit Gent waarschuwt dat men achter de globale cijfers ook naar de details moet kijken. 'En daaruit blijkt dat er grote verschillen in uitgavenpatroon en efficiëntie blijven.' Bijvoorbeeld: Vlaanderen telt 36,7 artsen per 10.000 inwoners, Wallonië 42,7 en Brussel 62,9. In Aalst gebruikt 20,9% van de 45-plussers kalmeermiddelen, in Luik is dat 24,9%. De kosten voor medische beeldvorming bedroegen enkele jaren geleden in West-Vlaanderen 10,83 euro per inwoner, in Antwerpen 13,16 euro, in Luxemburg 18,77 euro en in Luik 21,01 euro. Franstalige ziekenhuizen voeren systematisch meer pre-operatieve laboratoriumonderzoeken uit dan Vlaamse. Waalse patiënten gebruiken manifest meer medicijnen dan Vlaamse.
Maar professor De Maeseneer wil niet vervallen in het cliché van zuinige Vlamingen en spilzieke Walen. Hij ziet achter de cijfers een fundamenteler cultuurverschil. 'Vlaanderen en Wallonië hebben een totaal andere kijk op gezondheidszorg.
Vlaanderen sluit aan bij de noordelijke, 'calvinistische' traditie van rationaliteit, transparantie en gemeenschapsdenken. Vlaamse artsen zijn meer vertrouwd met de Engelstalige wetenschappelijke literatuur over evidence based medicine en gezondheidseconomie.
In Wallonië daarentegen heerst een Latijnse, katholieke cultuur waarin de individuele vrijheid centraal staat en geneeskunde een vertrouwenskwestie is tussen arts en patiënt, - le colloque singulier - waar de overheid weinig mee te maken heeft. Als de patiënt antibiotica vraagt, krijgt hij die, voor zijn 'welzijn' en voor de goede 'arts-patiëntrelaties'. Vergelijk het met een katholiek die op pelgrimstocht gaat, anoniem biecht en bidprentjes verzamelt. Zo is de Waalse patiënt meer geneigd tot rechtstreeks ziekenhuisbezoek, medisch shoppen en gebruik van medische beeldvorming. Terwijl het aantal globale medische dossiers (bij een vaste huisarts) er de helft lager ligt dan in Vlaanderen.'
België ligt zo op een breuklijn tussen Noord- en Zuid-Europa. Ook dat illustreren de cijfers. Het gebruik van kalmeermiddelen wordt groter naarmate men van noord naar zuid reist. Idem voor antibiotica. Zelfs de resistentie van bacteriën tegen antibiotica verhoogt bij dalende breedtegraad. 'En Brussel is het keerpunt', zegt De Maeseneer. Het cultuurverschil uit zich volgens hem zelfs in de rapportering van de toepassing van euthanasie. Tijdens de eerste twaalf maanden van de wet werd 83% van de euthanasiecertificaten in Vlaanderen opgemaakt, tegenover 17% in Wallonië. 'Dat wil niet zeggen dat men in Wallonië minder euthanasie pleegt, maar het gebeurt in stilte, informeel geregeld tussen arts en patiënt. In Vlaanderen is er een grotere neiging tot transparantie.'
Net daarom gelooft De Maeseneer niet langer dat een 'Vlaams' getint federaal gezondheidsbeleid de Waalse artsen en patiënten fundamenteel van gedrag zal doen wijzigen. 'We staan gewoon anders in de wereld. Dat is geen waardeoordeel. Wel een erkenning van het verschil.'
Verschillen zijn er ook in de medische behoeften.
In het Waalse Charleroi komen dubbel zoveel acute hartaanvallen voor als in het Vlaamse Gent. In Luik liggen het fysiek, sociaal en mentaal welzijn systematisch lager dan in Aalst. 'Nochtans zijn de artsen er even goed opgeleid en is de medische behandeling er op dezelfde medische inzichten gestoeld als in Vlaanderen. Het zijn de socio-economische omstandigheden die het verschil maken. Daar moet aan gewerkt worden, inclusief gezonder maken van levensstijl en voorwaarden.'
Want gezondheidsverschillen tussen Vlaanderen en Wallonië zouden wel weggewerkt moeten worden, vindt De Maeseneer. 'Maar dat vereist een beleid op maat van de regio's, waarbij gezondheidszorg gecombineerd kan worden met gemeenschapsbevoegdheden als welzijnswerk, preventie, tewerkstelling en huisvesting.'
Vandaar zijn pleidooi voor een regionalisering van het gezondheidsbeleid. 'Niet van het innen van de middelen. Dat blijft het best federaal gebeuren, op basis van een zo breed mogelijk draagvlak. De middelen moeten ook solidair verdeeld blijven worden, volgens objectief vastgestelde behoeftes, zelfs als die het gevolg zijn van levensstijl. Je kunt een hartpatiënt in Charleroi niet dubbel straffen voor de economische crisis waar hij het slachtoffer van is. Maar laat Vlaanderen en Wallonië hun eigen weg gaan in de besteding van de middelen.
Gezondheidszorg is trouwens bij uitstek een persoonsgebonden materie. Voor Vlaanderen betekent dit meteen een grote uitdaging; hoe kunnen we, zoals de Vlaamse Gezondheidsraad adviseert, werken aan een sociale, toegankelijke, kwaliteitsvolle en kosten-effectieve gezondheidszorg? Hiervoor is een innovatief, wervend en toekomstgericht project nodig.'
Terug naar de artikelenlijst.