Mediakritiek: een noodzakelijk begin

‘Een noodzakelijk begin’, zegt prof. Carl Devos over het recent verschenen boek ‘Media & Journalistiek in Vlaanderen – kritisch doorgelicht’. Het is communicatiewetenschapper en Doorbraak-medewerker Frank Thevissen (bekend van onder meer De Stemmenkampioen) die in januari besluit dat er zo’n boek over de media moet komen. De bedenkelijke manier waarop relationele escapades van Marie-Rose Morel en Frank Van Hecke door bepaalde journalisten in de vitrine worden gelegd, zorgt voor enige startversnelling. Met Johan Sanctorum als copiloot vindt Thevissen dertien andere auteurs. Devos, de 14de en meteen inleider, dacht bij eerste lezing aan ‘een naar rechts afhellende karavaan mopperpotten’, maar stuurt bij: ‘Hoog tijd voor dit noodzakelijke boek. En voor de reacties erop’. Frank Thevissen antwoordt op enkele vragen van Doorbraak.

Wat was uw hoofddoelstelling voor deze publicatie? Thevissen: ‘Media-kritiek is een genre dat we hier niet echt kennen. Kritiek is nochtans de motor van kwaliteit, ook al is die soms heel erg confronterend. Vandaag zitten we met nieuwsmakers in plaats van nieuwsbrengers. Kritiek hebben we op uitvergroting, commercialisering, infotainment, verpulping, politieke correctheid.’

Hoe geraakt zoiets uit de startblokken? ‘We hadden twee opties: een academisch, abstract boek schrijven of opiniemakers zoeken en die het thema vanuit diverse invalshoeken laten benaderen. We overtuigden een uitgever (Van Halewyck – redactie), kozen voor de tweede optie, hadden al gauw 40 auteursnamen op papier, startten met een shortlist van 25 namen, waarvan er ongeveer 15 bleven hangen in de definitieve selectie.’

Niet iedereen was enthousiast? ‘Weigeraars of afhakers zijn er altijd, om diverse redenen. Walter Zinzen was ziek, Reynebeau was het “niet eens met ons uitgangspunt”. Sommigen reageerden niet eens, anderen gaven toe dat ze niet durfden meewerken. Het boek werd al gauw in het rechtse kamp gestoken en dat is weer zo typisch voor het intellectueel klimaat in Vlaanderen. Enkele mensen van links zijn niet eens meer in staat hun afstandelijke rol te spelen. Ook Carl Devos, een man een links etiket, noemt het in zijn inleiding “triestig” dat sommige publicisten niet wilden meeschrijven, omdat andere auteurs dat wél deden.’ (lijst auteurs: zie kader)

Tot vandaag valt de persaandacht wat tegen? ‘In het radioprogramma De Ochtend had Gilles Decoster het over een “heel confronterend boek”. In De Morgen (3 oktober) schrijft hij daarover: “Kritiek op journalistiek werk, ook al is die gefundeerd en onderbouwd, krijgt gewoonlijk een bijtend, ontkennend antwoord.” Hij heeft ten dele gelijk. Het kan ook anders, en erger: zwijg over wat je niet zint... Krantenredacties, maar ook columnisten blijven afzijdig. Marc Reynebeau zal geen tijd gehad hebben om het boek te lezen en Gazet van Antwerpen zal wel niet gelukkig geweest zijn met het scherpe stuk van de daar aan de deur gezette Roger Van Houtte.’

Wordt de cover, een schreeuw om aandacht, een schot in de roos? En is de imitatie zelf zonder risico? ‘Ik zie niet meteen een probleem. Of het boek een succes wordt, valt nog af te wachten. De politieke correctheid weegt zwaar. De media leven van kritiek. Helaas, vaak unisono. Ik vrees toch ten dele ook voor stille censuur.’

Zijn jij en Sanctorum het over alles eens? ‘In geen geval. Ik vind de visie van Johan eerbiedwaardig, maar ben niet altijd overtuigd van zijn gelijk. Hij is volgens mij te optimistisch, bij voorbeeld in de overtuiging dat alternatieve media zoals internet en blogs de andere media kunnen verslaan. Misschien een beetje naïef toch. Ik geloof niet in de implosie van de traditionele media, en evenmin dat de burger zich makkelijk zal losmaken van “de mainstreamdictatuur”. Met de kritiek daarop ben ik het eens, met een makkelijke doorbraak van een alternatief niet.’

Waar zit dan die ‘dictatuur’? ‘Vroeger was er meer plaats voor informatie en educatie. Vandaag overheerst de verstrooiingsfunctie. We amuseren ons kapot, in cirkels rond BV’s en celibrity-toestanden, overgoten met erotiek. We zitten op een soort verslavingstraject, richting smaak van de consument. Het fenomeen versnelt bovendien, de concurrentiedruk neemt toe.

Wat doe je daaraan?

‘De dingen evolueren cyclisch, een ommekeer is niet voor morgen, maar ooit wordt die consument de eenheidsworst wel beu. De film De Helaasheid der Dingen niet gezien? Weinig waarschijnlijk. Allen daarheen... Hoeveel details serveren ze ons nog over volstrekt onbenullige kantjes van de Obama’s? Hoeveel flauwekul over BV’s kunnen “de boekskes” ons nog verkopen? Hoeveel bladzijden naaien ze nog aan de kranten, terwijl we weten dat de leestijd almaar minder wordt? Pessimistisch ben ik niet, want straks worden we misselijk van onze eigen verslaving. En dan komt er misschien weer ruimte voor frisse journalistiek, met de klemtoon op informatie.’

Jan Van de Casteele

Te koop in VVB-webwinkel

Media & Journalistiek in Vlaanderen kritisch doorgelicht. Johan Sanctorum en Frank Thevissen (reds.). Van Halewyck, 384 blz.

Voorwoord van Carl Devos. Met bijdragen van Karel Anthierens (o.m. ex-Knack, Humo, Panorama, Het Volk), Siegfried Bracke (VRT), Bert Cornelis (historicus, Het Laatste Nieuws, woordvoerder VLD), Jos De Man (advocaat, journalist, publicist, essayist), Kim Duchateau( cartoonist, striptekenaar), Jef Lambrecht (ex-VRT-radio), Guido Naets (Cepess, studiedienst CVP, Europa-correspondent, VRT), Jan Neckers (VRT, documentairemaker, columnist ‘t Pallieterke), Wim Schamp (politieke campagnemaker, publicist), Jef Turf (KMTI, KP-voorzitter, De Rode Vaan), Luc Van Braekel (internetbedrijven, blogger), Roger Van Houtte (ex-GVA, stafmedewerker N-VA), Filip Van Laenen (Noors softwarebedrijf, werkte mee aan opstart webstek VVB, Politiek.net, blogger).

Boek te koop bij VVB. Wordt opgestuurd na storting van € 25 (+ 5,7 euro verzendkosten) op rekeningnummer 409-9563981-19 van VVB Actie, Passendalestraat 1a, 2600 Berchem. Met vermelding van naam, postadres en “BOEK MEDIA”.