Bart Maddens plaatste originele wegwijzer richting Meer Vlaanderen

Vlaamsgezinden, ze zijn er in alle kleuren. Behoedzaam of hevig, gematigd of radicaal, mannen van de straat en mannen van de pen, voortrekkers en volgers, confederalisten en nationalisten, linksen en rechtsen, het is een bont allegaartje. Niet zelden stoppen ze meer energie in onderling gekrakeel dan in het rationeel zoeken naar de kortste weg vooruit. Wie in dat kluwen op z’n minst een originele wegwijzer heeft geplaatst, dat is prof. Bart Maddens (KU Leuven). En – wat had je gedacht – zijn ‘strategie’ zette de stoet van pro’s en contra’s lekker in beweging. Onder meer over de vraag of CD&V en de Vlaamse Regering zijn strategie nu volgen of niet. En over de vraag of die strategie de Vlamingen uit hun klei kan trekken of niet. In zijn einde oktober gepubliceerd boek “Omfloerst separatisme” vindt de lezer de fundamenten onder dit hele debat.

Maddens start zijn verhaal op 3 maart 1999, bij de goedkeuring van de Vlaamse Resoluties. Op papier alvast een stap naar een verregaande hervorming van de staat. De auteur slaagt erin om tien jaar communautaire geschiedenis bijzonder kort en toch erg leesbaar samen te vatten (176 blz.). Best leesbaar voor niet-specialisten en erg handig voor wie even niet meer kon volgen. Ook op 3 maart, maar dan in 20009, publiceerde hij in De Standaard een opiniestuk dat aan de basis ligt van wat men sindsdien de ‘Maddens-doctrine’ is gaan noemen.

Prominente Vlaamsgezinden reageerden aanvankelijk vooral positief (Gui Celen van Aktiekomitee Vlaamse Sociale Zekerheid, Eric Defoort, toen nog VVB-voorzitter in Knack en op de VVB-Conventie van 19 mei). Bart De Wever (De Tijd, 30 mei 2009) integreerde de Maddens-strategie in zijn verkiezingscampagne. Vlaams Belang aarzelde, maar werd gaandeweg kritischer, uit wantrouwen tegenover CD&V.

Je uitgangspunt is de Vlaamse meerderheid al jaren bedelt, maar niets krijgt?

Maddens: ‘Al in 1999 gingen de Vlamingen in de fout, toen Guy Verhofstadt als nieuwe premier zijn Vlaams profiel opgaf. Met geld voor het Franstalig onderwijs, maar zonder tegenprestatie trok hij al snel de Franstaligen over zijn streep. Hij zou het nog doen: maxi-geld van Vlaanderen voor mini-bevoegdheden. Als Verhofstadt sprak over een ‘grote’ staatshervorming, bedoelde hij meteen ook het herfederaliseren van andere bevoegdheden. Met het Lambertmontakkoord zette hij wat pasjes vooruit, maar van een grote institutionele hervorming was geen sprake. Hij wou een beperkte fiscale autonomie, desnoods in ruil voor een verhoging en betonnering van de transfers. Hij wou BHV splitsen, maar een nationale kieskring (BHV-toestanden tot heel Vlaanderen) in de plaats geven.

Paars sloeg Vlaanderen bont en blauw?

De restrictieve interpretatie van de faciliteiten, het Nederlandstalige karakter van de zes randgemeenten en de rest van Vlaams-Brabant, de grenzen van het Brussels Hoofdstedelijke Gewest, kortom alles waar de Vlamingen jarenlang voor hadden gevochten kwam opeens in de paarse etalage te staan.’ Van alle Vlaamse partijen is Open Vld het verst afgeweken van de lijn van 1999.

U pleit voor confederalisme, maar het begrip is vrij onbekend. Voor velen ben je een separatist, voor anderen dan weer veel te gematigd?

‘Echt confederalisme houdt in dat de federale verkiezingen worden afgeschaft en dat enkel nog de deelparlementen van de confederatie rechtstreeks worden verkozen. De regeringen van de (deel)staten vormen dan samen de confederale regering, gecontroleerd door de samengevoegde parlementen van de (deel) staten. De Vlaamse en Franse Gemeenschap moeten een nieuw grondwettelijk verdrag uittekenen dat alles naar de deelstaten brengt, behalve wat ze nog samen overeenkomen (het “residu”: bvb. een regeling voor Brussel, gezamenlijke Defensie, een billijk solidariteitsmechanisme...)’

Het verschil met separatisme is subtiel? ‘Ik pleit liever voor soevereiniteit. Daarvoor is er een ruimer politiek draagvlak, dat je wel nodig hebt om het tij effectief te keren. Vlaanderen wordt een soevereine lidstaat van de EU, terwijl er tegelijkertijd een institutioneel kader blijft bestaan voor verdere samenwerking met Wallonië. We hebben samen nu eenmaal 175 jaar België achter de rug. Confederalisme is gewoon een veel pragmatischer streven naar verandering. Het tekent meteen ook een kader uit voor blijvende samenwerking en biedt ook uitzicht op de enige haalbare oplossing voor Brussel: als gemeenschappelijke hoofdstad (te beheren buiten de gemeenschappen).’

Wat moet er met de transfers gebeuren? ‘Om sociale en economische redenen blijft de solidariteit best genereus, maar het is dom ze niet als pasmunt voor onderhandelingen te gebruiken.’

Met confederalisme zal er altijd wel een Belgisch residu overblijven? ‘De Vlamingen moeten ook enige zin voor realisme betonen. Een oplossing is maar mogelijk als ze heel breed gedragen wordt. Opinieonderzoek toont aan dat dit eerder het geval is voor confederalisme dan voor radicalere oplossingen. Het matige succes van radicale manifestaties bevestigt dat.’

Anders gezegd, met confederalisme krijg je CD&V mee? ‘Al in 1993 pleitte toenmalig Vlaams minister-president Luc Van den Brande (CD&V) in La Libre Belgique voor confederalisme. Koning Boudewijn riep hem en CVP-voorzitter Herman Van Rompuy op het matje... Het Vlaams Parlement pleitte in 1999 na grondig overleg voor een zeer verregaande overdracht van bevoegdheden naar de (twee) deelstaten. In 2001 al trok de hele CD&V op een Congres in Kortrijk de kaart van het confederalisme.’

Maar wanneer legt de partij die kaart op tafel? Het kartel was een schot in de roos, maar het liep fout toen Leterme toch de stap zette naar het snel afbrokkelende federale beleidsniveau. Ondanks zijn verkiezingsoverwinning in 2007 kon hij de Vlaamsgezinde golf in de publieke opinie politiek niet verzilveren. Niet alleen de Franstaligen, maar ook de vooral oudere Belgischgezinde CD&V’ers en het ACW stonden in de weg. De economische crisis deed de stemming kantelen, ook al omdat een paars-groene regering een mogelijk alternatief was. CD&V plooide. In 2008 werd het nog erger. Er kwam voor het eerst een federale regering zonder Vlaamse meerderheid (CD&V + Open Vld = 41/88 Vlaamse Kamerleden) maar met aan Franstalige kant iets dat erg leek op een regering van nationale eenheid (MR, PS en Cdh: 53/62 Franstalige Kamerleden.’

En nu?

Voorstanders van meer Vlaanderen en voorstanders van meer België lijken mekaar in de CD&V in evenwicht te houden. De Vlaamse vleugel is sterk in het Vlaams Parlement - met Kris Peeters als sterker wordende leidersfiguur - in de Rand, in de gemeenten en in de brede Vlaamse Beweging... Sterk genoeg? Het feit dat de partij de radicaal-Vlaamse N-VA aan boord heeft genomen, doet vermoeden van wel. Niet federaal premier Herman Van Rompuy, maar wel minister-president Kris Peeters is de onbetwiste en door de kiezers gelegitimeerde politieke leider in Vlaanderen. Niet onbelangrijk: de federale regering is niet langer meer symmetrisch samengesteld (andere partijen in Vlaanderen en Wallonië).’

En dan kwam er uw strategisch voorstel: Vlaanderen assertiever besturen, geen extra geld meer voor federale of voor Brussel, het federale indien nodig blokkeren met belangenconflicten (zie kader)? Succes verzekerd? ‘Ik ben er niet zeker dat de strategie zal werken. Wat als de communautaire problematiek gewoon uit de beleidsagenda verdwijnt? In het regeerakkoord worden de vijf resoluties naar de bijlage verbannen, en van BHV is nauwelijks sprake. ‘De crisis mag een voorwendsel zijn voor uitstel. Men moet nu al starten met het nodige wetgevende werk.’

De N-VA neemt dus risico’s? ‘Bart De Wever koos uiteindelijk voor meebesturen. Het is wat makkelijk dat meteen af te schieten. Uiteindelijk heeft hij toch na de twee jongste Vlaamse verkiezingen mee gezorgd voor een stevig Vlaams regeerakkoord. De vraag is natuurlijk of ze het regeerakkoord nu kunnen realiseren. Het is alleszins explosief genoeg, als ze tenminste doen wat er in staat. Wat was overigens het alternatief? Een regering met Open VLD? Ik ga er wel van uit dat de Vlaamse oppositiepartijen Vlaams Belang en Lijst Dedecker hun rol van zweeppartij ten volle zullen spelen. De Vlaamse Beweging moet dat overigens ook doen. Met de verkiezingen van 2011 in zicht, is dat geen onbelangrijk gegeven.’

Ook BHV komt terug?

‘Als men de BHV-procedure correct speelt – afhandeling in het parlement – dan zijn legale verkiezingen uitgesloten. De juridische implosie zal snel volgen, met een bombardement van rechtszaken. We zullen zien.

Slotsom?

‘De kans dat de ‘copernicaanse revolutie’ van Kris Peeters nog vijftien jaar op zich zal laten wachten is gelukkig niet zo groot. Want er is één cruciaal verschil tussen de Egmontperiode en vandaag: in 1977 was er maar één radicaal-Vlaamsgezinde partij, die 16,3% van het Vlaamse electoraat vertegenwoordigde. Vandaag halen de ‘V-partijen’ samen meer dan het dubbele: 37%. VB en LDD zullen niet aarzelen om mee te zorgen voor een ruime meerderheid in het Vlaams parlement.’

‘Als de Franstaligen blijven volharden in hun ‘non’, gaan we naar een ultieme communautaire blokkering. Dan moet Vlaanderen klaar staan om zélf te nemen waar het recht op heeft. In 1977 was het nog ondenkbaar dat er ooit een meerderheid zou zijn om de Vlaamse soevereiniteit uit te roepen. Vandaag komt die meerderheid (bekeken vanuit een Belgisch perspectief ) dichtbij

De Maddens-strategie

* assertief en maximaal benutten van de eigen Vlaamse bevoegdheden ‘binnen het grondwettelijk en wettelijk kader.’ Voorbeelden: voorzien in een Vlaamse hospitalisatieverzekering, aanvullende Vlaamse kinderbijslag,... en een nieuwe regeling voor de financiële ondersteuning van kinderen (nieuw sociaal basisdecreet, dat ook het bestaande decreet inzake de zorgverzekering zal omvatten) * Als federale overheid of Brussel extra federale middelen vragen, dan is het voortaan ‘non’. * Als beslissing federale overheid Vlaamse belangen schaadt (vb. bevoegdheidsovertreding), maakt Vlaanderen gebruik van de bestaande institutionele blokkeringmechanismen (belangenconflicten) om ‘non’ te zeggen

Belangenconflicten in het verleden:

1996: federale regering wou dienstencheques voor bejaarden invoeren (en dat is ‘bijstand aan personen’, een gemeenschapsbevoegdheid)

2001: federale regering wou regelgeving recht tot antwoord wijzigen (media = gemeenschapsbevoegdheid)

2002: federale regering wil opleidingscontracten voor stagiairs. Afgeblokt door Vlaanderen.

2005: federale regering wil socialezekerheidsbijdrage heffen op vakantiegeld van de Vlaamse ambtenaren. Afgeblokt door Vlaanderen.

2005: federaal wetsontwerp inzake jeugdsanctierecht. Tony Van Parys (CD&V) dringt aan op belangenconflict om homogene bevoegdheidspakketten te bekomen en jeugdrecht over te hevelen naar gemeenschappen.

2008: federale regering wil Vlaamse lastenverlaging voor 50-plussers kelderen (= bevoegdheid die door Vlaanderen (Frank Vandenbroucke) wordt geclaimd, maar die voorlopig omwille van het uitblijven van een staatshervorming) nog federaal is.

Te koop in VVB-webwinkel:

Bart Maddens. Omfloerst separatisme. Uitgeverij Pelckmans. 176 blz. 15,5 €

Boek te koop bij VVB. Wordt opgestuurd na storting van € 15,5 (+ 5,7 euro verzendkosten) op rekeningnummer 409-9563981-19 van VVB Actie, Passendalestraat 1a, 2600 Berchem. Met vermelding van naam, postadres en “BOEK MADDENS”.

Jan Van de Casteele