Ambitieuze regio's gaan hun eigen weg

Na de regionale verkiezingen in Catalonië van 16 november jl., verlaat ‘ongekroonde koning’ Jordi Pujol voorgoed de Catalaanse politiek. Zijn missie is volbracht: Catalonië en het Catalaans een plaats geven in Spanje, in Europa én in de wereld. Maar niet alleen Catalonië staat te trappelen om op een hoger niveau te gaan spelen…

Spaans premier José Maria Aznar zal wel gevloekt hebben op de avond van de Catalaanse verkiezingen. Zijn eigen conservatieve en centralistische Partido Popular ging amper vooruit en het Catalaanse nationalisme triomfeerde als nooit tevoren. De links-republikeinse ERC van Josep-Lluís Carod-Rovira verdubbelde haar aantal mandaten van 12 naar 24, de gematigde nationalisten van Jordi Pujols CiU bleef de grootste partij en ook de catalanistische groen-linkse ICV groeide..

Ondertussen heeft de Generalitat – het Catalaanse parlement – een ERC’er verkozen als voorzitter. Een voorbode van een sterk-nationalistische regering, die Catalonië wil losweken uit Spanje. Aznar zal dit allicht niet over zich heen laten gaan, en maatregelen willen nemen om Catalonië – net als Baskenland – hechter aan het Spaanse moederland te binden. Beide regio’s voorspellen nu al dat de volgende jaren ‘kritisch’ zullen worden.

Bedreiging?

Catalonië en Baskenland staan echter niet alleen in hun evolutie. The Economist, het meest gezaghebbende internationale tijdschrift, stelt duidelijk dat Europa’s lid-staten niet enkel door het Europese niveau worden bedreigd, maar ook – en meer dan ooit – door hun regio’s (TE, 15 nov.). Een analyse die in België al vaker werd gemaakt, zelfs door VLD-voorzitter Karel De Gucht of nu ook door Marc Reynebeau (zie blz. 8).

De oude natiestaten koesteren nog vaak de illusie dat ze monetaire politiek, welvaart, handel en leefmilieu zelf kunnen beheren. Nochtans is het de EU die hiervoor doorgaans tekent. Anne van Lancker – Europees sp.a-parlementslid – zegt zelf dat 60% van de Belgische wetten al van Europese makelij zijn (DM, 6 dec.) Anderzijds zijn cultuur, onderwijs of economische politiek doorgaans bevoegdheden van de regio’s geworden. Een ‘symmetrische druk’, noemt The Economist dit. Een ‘boeltje’, waardoor steeds meer Europese landen met de handen in het haar zitten over hoe hun macht moet worden georganiseerd.

In Duitsland klagen de Länder over het feit dat zowel Brussel als Berlijn te veel macht krijgen. Frankrijk is Corsica verplicht meer autonomie te verlenen. In het noorden van Italië roept Umberto Bossi weer luid dat er federalisme moet komen, of dat hij anders de Berlusconi-regering laat vallen. Zelfs in het ooit zo unitaire Verenigd Koninkrijk heeft de Devolution Schotland en Wales een eigen parlement gegeven. De unionistische Tories zijn in Schotland zelfs van de kaart geveegd!

Waar blijft de EU in dit plaatje, zo vraagt The Economist zich af. Voor de regionalisten moet hun regio een deelstaat worden van de EU. De tussenschakels moeten verdwijnen. De EU is immers hét gedroomde vehikel om komaf te maken met de verwijten dat regionalisme zou leiden tot middeleeuwse toestanden, armoede of isolatie.

Doof

En toch blijft de EU Oost-Indisch doof voor de argumenten van de regio’s. Zowel Schotland, Catalonië, de Duitse Länder en Vlaanderen, ijverden voor een eigen stem in de nieuwe Europese grondwet. De druk hiertegen kwam vooral van Frankrijk en Spanje. (Opvallend is dat het Verenigd Koninkrijk verstek gaf in dit debat. Of Blair hiermee de Devolutie geen wind uit de zeilen wil halen, dan wel of het hiermee een eurokritische rol wil blijven vertolken, blijft de vraag.)

Hans De Belder (ex-VU), die jaren een prominente rol speelde in het Europees Comité der Regio’s, en gewezen minister-president Luc Vandenbrande (CD&V), waarschuwden op het OVV-colloquium van 6 december, dat de Vlaamse Beweging niet meewarig mag doen over de rol van dat regio-comité. ‘Vlaanderen, staat in Europa’, is lovenswaardig, maar het Comité heeft zeker nog een rol te spelen, zo stelden beiden. The Economist is sceptischer en verwijt de instelling ‘verveling and machteloosheid’. Geen wonder: machtige regio’s als Catalonië en Beieren zitten er naast gemeenteraden uit het VK of Zweden…

Steeds meer regionalisten eisen nog een vertegenwoordiging op Europees niveau, maar verliezen hun geloof in diezelfde EU, waar Spanje en Frankrijk prominent neen blijven zeggen tegen de regio’s. Resultaat: de Duitse Länder klagen over Europese inmenging in hun onderlinge strijd. Bossi’s Lega Nord is ronduit EU-sceptisch geworden. In Vlaanderen is ex-VVB-voorzitter Peter De Roover de voortrekker geweest van een eurokritische beweging. En ook huidig OVV-voorzitter prof. Boudewijn Bouckaert en zijn liberale Nova Civitas laten zich al heel wat minder enthousiast uit over het Europese centralisme.

De Europese Commissie echter – bestaande uit vertegenwoordigers van de nationale staten! – maalt niet om subsidiariteit. ‘Het is immers al moeilijk genoeg om een vergelijk te vinden tussen 15 staten, en dat zal nog moeilijker worden na de uitbreiding tot 25 lid-staten. Het zal totaal onmogelijk worden als we ook nog met machtige(r) regionale regeringen moeten werken.’

En toch zou een aantal regio’s kunnen rebelleren na 1 mei 2004. Dan treden staatjes als Litouwen en Malta toe. Minder bevolkt én armer dan heel wat regio’s zoals Vlaanderen, Beieren of Baskenland. Jordi Pujol voorspelt een ‘psychologische schok’ in de EU als de mensen merken dat ‘dwergen’ een plaats krijgen aan de Europese onderhandelingstafel, waar Lombardije en Catalonië niet welkom zijn.

Alleen al daarom moeten de regionalisten het voorstel van Europese grondwet verwerpen – omdat ze er feitelijk geen plaats in krijgen – en alleen al daarom zal de komende jaren de roep om onafhankelijkheid toenemen, in steeds meer regio’s. Het is deze retoriek die Catalonië massaal voor het radicale nationalisme deed kiezen. Het is die retoriek die Baskenland momenteel wakker schudt. En de gematigden zullen volgen…