Het wordt tijd voor een conclusie

In De Tijd van 4 november verschenen een drietal artikelen over de geldstroom van Vlaanderen richting Wallonië. Aanleiding waren de nieuwe berekeningen van de KBC-economen Johan Van Gompel en Bart Van Craeynest, die niet alleen de transfers bevestigden, maar ook verduidelijkten dat ze bovendien nog toenemen. De daaropvolgende dagen werd die informatie overgenomen in een aantal Vlaamse kranten. Een paar andere zwegen als vermoord. Zelfde beeld bij de politieke partijen. Het signaal werd gehoord, maar her en der ook doodgezwegen.

Al in de jaren zeventig was er opschudding over berekeningen over de financiële stromen richting Wallonië. Aanvankelijk kwam de informatie van Leuvense economen, later van de KBC. De laatste studie dateerde al van 1999, maar werd nu recent weer geactualiseerd op vraag van de Vlaamse overheid. Vermoedelijk is de info daar verder gelekt, richting De Tijd. KBC geeft ze zelf niet vrij.

‘Het is tekenend voor dit klimaat dat KBC het niet langer commercieel opportuun achtte zijn jongste studie naar buiten te brengen. Nog niet zo lang geleden zag de bank van hier het nog als een commerciële troef zich een Vlaams imago aan te meten’, aldus Stefaan Huysentruyt (De Tijd, 4 november)

Stephane Leunens, perschef van KBC, relativeert dit verhaal: ‘De cijfers zijn inderdaad via KBC niet beschikbaar. Een officieel rapport is er niet. Er werd een actualisatie gevraagd van de gegevens, en die hebben we bezorgd.’

Klopt het verhaal dat KBC een minder Vlaams profiel aanneemt? Leunens: ‘KBC werkt nu anders dan vroeger en we houden ons minder bezig met algemeen maatschappelijke tendensen. We zijn geen Vlaamse Bank, wel een bank met aandacht voor het lokale.’

Transfers in miljard euro2002 Naar Brussel en Wallonië Sociale zekerheid 2,91

Verschil bijdragen en ontvangsten federale overheid 1,23 FinancieringDeelstaten 1,29

(*) Transfers via afbetaling intrest staatsschuld 3,5 (info KU Leuven, 1985) Zonder (*) 5,4

Met (*) Ca 10

Veel heeft te maken met de economische toestand (arbeidsmarkt, rol van de overheid). Vlaanderen en Wallonië zijn gewoon twee verschillende werelden. Het onverwachte was dat de nieuwe KBC-cijfers aantonen dat de geldstroom via uitgaven via werkloosheid, brugpensioen en loopbaanonderbreking/tijdskrediet nog toeneemt.

Vooraf dit: in 2002 woonden 57,9% van de Belgen in Vlaanderen, 32,6% in Wallonië en 9,5% in Brussel.

Vlaanderen betaalt 64% in de sociale zekerheid en krijgt 57,9% terug via hetzelfde kanaal (uitkeringen). Slechts 50,6% van de totale uitgaven voor werkloosheid, brugpensioen en loopbaanonderbreking/tijdkrediet ging naar Vlaanderen. Ook het Vlaamse aandeel in de uitgaven voor ziekte- en invaliditeit ligt 3% hoger dan het bevolkingsaandeel van Vlaanderen (5,2% boven het landsgemiddelde).

Het Vlaamse aandeel in de personenbelasting bedraagt 62,7%, het Waalse 28,3%, het Brusselse 9%

Overheid

Andere toenemende transfers zijn er via de uitgaven en inkomsten van de federale overheid. Dat heeft vooral te maken met de tewerkstelling bij de overheid. In 2002 kwam 39,9% van de overheidsuitgaven voor lonen, pensioenen en sociale lasten in Wallonië terecht. Ook dat is 7,3 procent meer dan het Waalse aandeel in de Belgische bevolking. Een beroepsactiever Vlaanderen betaalde in hetzelfde jaar 8,4% meer per inwoner dan het landsgemiddelde.

Nog een trapje verder zorgt ook de financiering van de deelstaten voor een transfer. Die financiering verloopt vooral via een deel van de opbrengst van de personenbelasting en de BTW.

Saldo totale transfers Vlaanderen Wallonië Brussel 1990 3,76 -2,61 -1,15

1995 4,49 -3,33 -1,16

2000 4,88 -4,11 -0,77

2002 5,43 -4,44 -1,00

In De Tijd spreekt Stefaan Huysentruyt scherp: ‘In de plaats van de Vlaamse geldstroom te gebruiken als een economische springplank, wordt hij misbruikt als sociale hangmat... Vlaanderen stelt niet de solidariteit op zich ter discussie, wel een blinde, ondoorzichtige vorm van solidariteit’.

De andere kranten met een Vlaams profiel namen de berichtgeving van De Tijd over. Gazet van Antwerpen noemt Vlaanderen ‘wereldkampioen van de solidariteit’ en benadrukte dat een doorsnee Vlaams gezin elk jaar ten minste 3 600 euro of een kleine 150 000 oude Belgische franken over de taalgrens ziet verdwijnen. Tellen we daar de afbetaling van de staatsschuld bij (voor een veel groter percentage opgebouwd via uitgaven voor het Wallonië en Brussel), dan is het nog een pak meer.

Nog in Gazet van Antwerpen (7 nov) verscheen een scherpe analyse van Roger Van Houtte. ‘België koestert eigen DDR’, zo schreef hij. ‘De Vlamingen hebben een Belgisch solidariteitsgevoel aangeleerd dat neigt naar zelfvernietiging. We zijn totaal verblinde kampioenen van de solidariteit. Onze beloning voor die aderlating is op voorhand bekend. Vlaanderen zal weer eens beschuldigd worden van egoïsme, want zo hoort dat nu eenmaal’.

Eenzelfde verhaal bij Mathias Danneels in Het Nieuwsblad: ‘Solidariteit is een nobele deugd. Maar wanneer deze solidariteit ten gronde niks verandert, dienen zich vragen van een heel andere orde aan. Omwille van de lieve vrede, de macht en de politieke krachtsverhoudingen wordt de transfertenproblematiek met de mantel der stilzwijgendheid bedekt. VLD en SP.A zwijgen in alle talen. Het blijft, tot veler verbazing, ook eindeloos wachten tot de progressieve regionalisten van Spirit terzake een vuist durven maken.’

In De Standaard beperkte Guy Tegenbos zich op 5 november tot een beknopte weergave van de cijfergegevens. ‘Vlamingen geven 3,6 procent inkomen aan Walen en Brusselaars’.

De Morgen maakt doorgaans weinig woorden vuil aan de transfers. Enkel de dood van Antoon Roosens is aanleiding om het even te hebben over dit fenomeen. Karl van den Broeck noemt Roosens ‘een van de meest briljante denkers die de Vlaamse Beweging ooit heeft voortgebracht’ en vermeldt zijn standpunt dat het niet Wallonië is dat zijn overvette overheidssector betaalt, wel de beruchte Vlaams-Waalse transfers binnen het federale systeem.

We herinneren eraan dat Yves Desmet in een uitermate progressieve bui op 13 juni een volledig en kritiekloos commentaarstuk intikte op basis van de door hem ongetwijfeld erg beminde unitair Belgische werkgeversorganisatie VBO.

Partijen

Het duidelijkst in hun eis om de transfers aan te pakken, zijn N-VA en Vlaams Blok. De N-VA eiste een universitaire studie over de kwestie. Voormalig minister-president Patrick Dewael (VLD) beloofde net voor de verkiezingen van mei 2003 een objectief onderzoek te bestellen, maar sindsdien is het weer stil rond die zaak.

Geert Bourgeois herinnert aan het feit dat Serge Kubla en Laurette Onkelinx met een rechtszaak tegen N-VA dreigden omdat de partij de miljardenstroom in vraag durfde te stellen. ‘Een jaarlijkse geldstroom van 5 000 euro per Vlaams gezin is geen solidariteit, maar onrecht’, aldus Bourgeois. Het geld kan ook deels dienen in de strijd tegen vergrijzing, werkloosheid in Vlaanderen, of voor het Vlaams onderwijs.

Het Vlaams Blok noemt de transfers onomwonden ‘diefstal’ en eist dat de geldkraan wordt dichtgedraaid. ‘Wallonië moet de tering naar de nering zetten, vooral dan wat sociale zekerheid betreft’.

Bij CD&V blaast men zoals gewoonlijk warm en koud tegelijk, gevangen door de uiterst conservatieve standpunten van de vakbondstop.

De CD&V probeert haar Vlaamse flank af te dekken via de Boetfortgroep, de Vlaamse denkgroep van de partij, met mensen als Luc Van den Brande en Johan Sauwens voorop. Op 5 december 2002 stelde de groep dat België ‘ongetwijfeld een functie heeft voor de Waalse politieke elite als bron van financiële steun voor de overheid en de sociale zekerheid... Transfers treden op als schokbreker. Ze verzachten het probleem, maar lossen de Waalse ziekte niet op’, aldus de Boetforters. Op 13 mei liet Johan Sauwens nog eens van zich horen: ‘De achterliggende oorzaak van de financiële transfer van Vlaanderen naar Wallonië is een ontwrichte arbeidsmarkt, op zijn beurt het gevolg van een decennialang tekort aan economische dynamiek. De hoge werkloosheids- en lage werkgelegenheidsgraad leidde tot een hoge afhankelijkheid van sociale uitkeringen en een beperkte basis voor de fiscale en parafiscale heffingen. De uitkeringsafhankelijkheid in Wallonië is eenderde hoger dan in Vlaanderen.’

Schrik

CD&V gaat gebukt onder eigen verdeeldheid. We vroegen ook naar de mening van Jan Laurys, Vlaams volksvertegenwoordiger en voormalig vakbondssecretaris bij ACV-Leuven. Laurys volgt het CD&V standpunt inzake het splitsen van gezondheidszorg en kinderbijslagen, maar geeft toe dat het ACV daar op de rem blijft staan. ‘In syndicale middens geloven velen niet dat Vlaamse werknemers beter zouden worden als de sociale zekerheid deels, laat staan volledig, Vlaamse bevoegdheid zou worden’, aldus Laurys. Hij ontkent niet dat de schrik voor een blauw Vlaanderen die houding bepaalt. Schrik dus voor sociale afbraak. Vlaanderen zou wel eens strenger de werkloosheid kunnen controleren, de economische rol van de overheid fors terugdringen. ‘Een terechte bekommernis’, voegt hij daaraan toe.

Toch wordt volgens hem ook in Vlaamse syndicale middens vastgesteld dat sommige verschillen tussen Noord en Zuid echt wel onverantwoord zijn, vooral in de gezondheidszorg en de uit de hand lopende overheidstewerkstelling.

‘Als Wallonië niet snel die mentaliteit verandert, dan wordt de solidariteit gewoon onhoudbaar en zullen ook de laatste “gelovigen” de transfers in vraag gaan stellen. Het is immers een feit dat die ook door de Vlaamse werknemers worden betaald’.

Bij sp.a en bij de socialistische vakbond ABVV zijn dergelijke geluiden vooralsnog niet te horen. Daar staat de Waalse vleugel immers erg sterk.

Ook de christelijke ziekenfondsen gaan een eindje mee in het verhaal van de splitsing van sociale zekerheid, maar beperken zich tot de uitgaven en houden geen rekening met de transfers via inkomsten. Bovendien bekijken ze enkel de gezondheidszorg en niet het tweede luik van de ziekteverzekering, nl. de uitkeringen wegens arbeidsongeschiktheid en invaliditeit.

CM-cijfers die de transfers relativeren hebben betrekking op het jaar 2001 en op de CM-populatie en zijn omstreden.

Jurgen Constandt, commercieel directeur van het Vlaams Neutraal Ziekenfonds: ‘Feit is dat ondanks de eenvoudige berekeningswijze van CM de Vlaming steeds minder uitgeeft dan kan worden verwacht en de Waal meer uitgeeft dan kan worden verwacht.’