La Brabançonne: Patriotten laten niet morrelen aan oude symbolen

21 juli 2007 zal in de Belgische annalen geboekstaafd blijven als de nationale feestdag van Yves Letermes “gaffe”. De heisa hierover mag dan al fel overdreven lijken, feit is wel dat Leterme bewust of onbewust de vinger heeft gelegd op een pijnlijke Belgische wonde. Zijn nogal schouderophalende en lacherige houding tegenover de “nationale feestdag” en de ermee samenhangende symboliek weerspiegelt perfect de manier waarop de doorsnee Vlaming tegen dit gedoe aankijkt.

De meeste 21 juliherdenkingen zijn potsierlijke en al bij al nogal zielige bedoeningen, zonder veel volk of begeestering. En als er in Brussel meer mensen opdagen, dan is dat vooral omwille van de spektakelwaarde van het militaire defilé. Soms lijkt het wel of België er enkel nog een leger op nahoudt om op 21 juli volk naar Brussel te lokken.

Dat je de taalgrens oversteekt, merk je op 21 juli aan het feit dat er opeens beduidend meer tricolore vlaggen aan de gevels hangen. Maar ook het Waalse enthousiasme voor de nationale feestdag mag niet worden overschat en is maar een schim van de manier waarop in Frankrijk de 14e juli wordt gevierd of in de Verenigde Staten de 4e.

Nog zo gek niet

Wat Leterme zei over de betekenis van 21 juli was overigens bij nader inzien zo gek nog niet. Er kan niet worden ontkend dat de Belgische Grondwet van 1831 vanuit democratisch oogpunt een grensverleggend werkstuk was, waarop we wel met enige fierheid kunnen terugblikken.

Het zou dan ook veel zinvoller geweest zijn om de dag waarop die Grondwet werd geproclameerd (7 februari 1831) als datum van de Belgische feestdag te nemen, eerder dan die feestdag te verbinden met uitgerekend het minst democratische en vooruitstrevende aspect van die Grondwet, namelijk de monarchie.

Het doel, toen

Maar daarnaast is er natuurlijk nog een veel fundamenteler probleem met 21 juli. Het feit dat slechts weinig mensen weten wat er op die dag wordt gememoreerd, komt omdat er ook in het officiële Belgische discours nog nauwelijks naar de onstaansgeschiedenis van België wordt verwezen. Vroeger vormden de gebeurtenissen rond 1830 de voor de hand liggende stichtingsmythe van de Belgische natie. Op de nationale feestdag werd in de eerste plaats de “glorieuze” overwinning op de Hollandse overheersers herdacht: ‘Après des siècles, des siècles d'esclavage, le Belge sortant du tombeau a reconquis par son courage son nom ses droits et son drapeau’, zoals Leterme had moeten zingen om op de RTBf zijn brevet van goede Belg te halen.

Het doel, nu

Tijdens de jongste decennia heeft het Belgische establishment geprobeerd om een nieuw Belgisch nationalisme ingang te doen vinden, waarbij de Belgische natie wordt voorgesteld als een model van “intercultureel samenleven”. België strekt andere landen tot voorbeeld omdat het aantoont dat twee volkeren met een verschillende cultuur op een harmonieuze en verrijkende manier kunnen samenleven, zo heet het sinds enige tijd. De strijd tegen het separatisme en het “extreme nationalisme” dat daarop aanstuurt is met andere woorden het alfa en het omega van het Belgische nationalisme geworden.

Nieuw kleedje?

En dit verhaal valt natuurlijk moeilijk te rijmen met het feit dat België zelf het product is van een separatisme. Vandaar dat het officiële Belgie liever niet meer zoveel rept over de “glorieuze” gebeurtenissen die aan de oorsprong liggen van de Belgische staat. Vandaar ook dat er een tendens merkbaar is om het einde van de Tweede Wereldoorlog als het uur U van het nieuwe multiculturele België te beschouwen. De overwinning op het extreme nationalisme van nazi-Duitsland en al wie ermee collaboreerde vervangt in zekere zin de overwinning op de Nederlanders in 1830.

Bekeken vanuit dat perspectief zou het eigenlijk logischer zijn om de Belgische nationale feestdag te verplaatsen naar 8 mei. Het lijdt trouwens geen twijfel dat er in Belgischgezinde kringen zeer ernstig wordt nagedacht over allerlei manieren om het nieuwe Belgische nationalisme aantrekkelijker te maken, en om de Belgische symbolen meer in overeenstemming te brengen met het belgicisme-nieuwe-stijl. Het zou bijvoorbeeld niet verbazen mocht men daarbij ook met het idee spelen om de uiterst bombastische woorden van de Brabançonne te vervangen door een meer moderne en zinvolle tekst. En toch is de kans klein dat het zover zal komen. Er is immers nog steeds een oude garde van Belgische patriotten die gehecht blijft aan de traditionele Belgische symbolen en zich mordicus zal verzetten tegen elke aanpassing daarvan. Men morrelt inderdaad niet ongestraft aan eeuwenoude nationalistische symbolen. Daar weten wij in de Vlaamse Beweging tenslotte alles van, of niet soms? (Bart Maddens)

Tricoloortjes

De nationale feestdag is vastgesteld op 21 juli door een wet van 27 mei 1890. Het was op 21 juli 1831 dat de Duitse protestantse prins Leopold I als eerste koning der Belgen de grondwettelijke eed aflegde. Hij zwoer trouw aan de Belgische Grondwet.

De tekst is van de Lyonese acteur Dechez, alias Jenneval, en ontstond met de bedoeling de plunderaars van 1830 te brandmerken en koning Willem te bezingen (‘Vrienden, ent Oranje op de Vrijheidsboom’). Een maand later werd dat ‘De kogelregen heeft Oranje verbrijzeld aan de Vrijheidsboom). De huidige Brabançonne bezingt sinds 1860 de eenheid van België en dateert van 1860.

De eerste driekleur in Brussel aan het stadhuis gehesen (25 aug. 1830) was een Franse vlag. Een dag later kwam de Brabantse vlag met ijzeren kruis, waarvan uiteindelijk alleen de kleuren behouden bleven. De kleuren liepen toen in omgekeerde volgorde: rood-geel-zwart.

De Walen kozen in 1913 voor hun feestdag 27 september, ter herdenking van de septemberdagen in 1830, toen ‘vooral Waals bloed vloeide over de barricaden’. Die dag gebeurde er in Brussel niets. (JVdC)