Vijftig jaar ter plaatse (on)rust
BHV van Streuvels tot 2009
Jan Van de Casteele 24-11-2009
 |
Terug van even weg geweest: BHV. Het gaat niet om punten en komma's. Het gaat om de essentie van de Vlaamse actie: Respect voor Vlaams-Brabant. En dat komt er maar als een meerderheid van de Vlamingen na vijftig jaar "non" eindelijk eens "ja" blijft zeggen. Even kijken in de achteruitkijkspiegel...
Vlaams-Brabant omdat de Franstaligen zich bij verkiezingen nog altijd kandidaat kunnen stellen in de westelijke helft van Vlaams-Brabant. De VLD stapte voor de machtsovername door Verhofstadt (1999) gezwind mee in de Vlaamse overtuiging dat de splitsing er nu maar eens moest komen via parlementaire weg. De geneugte te behoren tot het Belgische establishment zorgde voor een ommekeer. De partij kreeg de kramp en verloor sindsdien een derde van haar kiezers. CD&V stapte in haar oppositiejaren (Vlaams tot 2004, federaal tot 2007) zo mogelijk nog enthousiaster mee. De B-vleugel van de partij doofde sindsdien elk Vlaams vuur. Tot ook de partij opnieuw de kramp krijgt? Een overzicht van BHV, een slepende ziekte...
De oorsprong van het conflict: de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde was een restant was van de door francofonen beheerste Belgische schijndemocratie.
1959: Stijn Streuvels en Herman Teirlinck doen een oproep tot het wetgevend gezag om het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde te splitsen. Dit blijft zonder gevolgen.
1963: de taalgrens wordt definitief vastgelegd (vier taalgebieden). Streektaal wordt bestuurstaal, onderwijstaal en taal waarin recht wordt gesproken. De kiesarrondissementen behoren tot een welbepaald taalgebied. Uitzondering blijft BHV. Franstalige kandidaten uit Brussel (Kamer) of Brussel én Wallonië (Senaat, Europa) kunnen zich kandidaat stellen in de Vlaamse gemeenten van Halle-Vilvoorde.
24 november 1974: de Vlaamse Beweging betoogt in Halle tegen het Franstalig Brussels expansionisme. Zestig Vlaamse parlementsleden zijn aanwezig (Luykx, deel II, blz. 669);
25 mei 1976: Ook cultureel Vlaanderen toont zich bezorgd over de taalontwikkelingen in Vlaams Brabant. Acht bekende Vlaamse auteurs publiceren een manifest m.b.t. het onaangetast blijven van de betrokken grenzen tussen Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Gewest (L.P. Boon, André Desmedts, Marnix Gijsen, Hubert Lampo, Maria Rosseels, Gerard Walschap, Albert Westerlinck, Anton Van Wilderode).
1977: In het Egmontpact (1977) voorzien de politieke partijen (CVP, PSC, BSP-PSB, VU en FDF) onder meer een splitsing van BHV (met het aanvullende Stuyvenbergakkoord samen later Gemeenschapspact), gekoppeld aan o.m.het inschrijvingsrecht voor Franstaligen in 14 Nederlandstalige gemeenten rond Brussel, die zich konden laten inschrijven in een Brusselse gemeente en zo taalfaciliteiten en stemrecht in Brussel zouden krijgen. Afgeblokt door de Vlamingen (Anti-Egmontkomitee en het ontslag van toenmalig premier Tindemans). Deels gerealiseerd nadien (Gewesten, Gemeenschappen), deels niet. Splitsing kieskring niet gerealiseerd.
1993-1995: nieuwe opflakkering met opiniestukken, spoedmeetings en autokaravanen, briefschrijfacties, oproepen ondertekend door prominente Vlamingen, moties van gemeentebesturen en van de provincie Vlaams-Brabant.24 maart 1995: net voor de verkiezingen van 1995 dienden een rist Vlaamse parlementslenden een wetsvoorstel in tot splitsing (Herman Suykerbuyck, Eric Van Rompuy, en Vic Anciaux), maar zonder gevolg.
Juni 1999: een beloftevolle Vld wint de verkiezingen. Paarsgroen komt aan de macht. Het blijft even stil, tot Verhofstadt een nieuwe kieswet uitwerkt en blijkt dat de Vld bij het opstellen van een nieuwe kieswet helemaal andere dingen voor ogen heeft dan in de tijd dat Verhofstadt nog oppositieman was...
2002: vanaf het voorjaar van 2002 kondigen radicale Vlaamse organisaties Halle-Vilvoorde Komitee, Vlaamse Volksbeweging en het Taal Aktie Komitee een dienstweigeringsactie aan (effectief gestart in januari 2003). Ze oefenen druk uit op de toenmalige Vlaamse minister-president Patrick Dewael. In juni 2002 is er een wandelbetoging te Halle, op 29 september 2002 een nationale betoging voor de splitsing van BHV in Vilvoorde.
2002: Patrick Dewael schrijft in zijn Het Vlaams Manifest. Ruimte voor regio’s: ‘De Franstaligen blijven zich verzetten tegen de logische consequentie van de grondwettelijke indeling van België volgens het territorialiteitsprincipe: de splitsing van het gerechtelijk arrondissement en het kiesdistrict Brussel-Halle-Vilvoorde’ (p. 24). ‘De Vlamingen zien het systeem van de faciliteiten als restrictief, uitdovend en gericht op integratie’ (p. 25).
26 februari 2003: de hele zaak komt in een stroomversnelling: Het Arbitragehof schorst de nieuwe kieswet van Verhofstadt (die provinciale kieskringen invoert), omwille van de regeling voor de provincie Vlaams-Brabant. De verkiezingen in Leuven en Halle-Vilvoorde moeten doorgaan volgens de oude kiesomschrijvingen (Leuven en BHV).
26 maart 2003: zeven burgemeesters van Halle-Vilvoorde doen een oproep om de splitsing van BHV bij de volgende regeringsvorming (na de verkiezingen van 18 mei) door te drukken.
In Doorbraak (april 2003) zegt Karel De Gucht: ‘Men moet er zich goed van bewust zijn dat het idee dat men Brussel wil afsplitsen van Halle-Vilvoorde, waarbij je dan een provincie Halle-Vilvoorde-Leuven krijgt, een idee is dat alle politieke partijen in Brussel, behalve bij N-VA, ongenegen zijn.Annemie Neyts is géén voorstander van de splitsing, en ze is niet de enige. De voorstanders van de splitsing zitten buiten Brussel. Ik vind dat een legitieme eis, maar die eis is maar goed als je een gegarandeerd aantal Vlaamse zetels krijgt in Brussel. Maar die krijgt ge niet.’ Meteen wordt duidelijk – en dat wordt helaas niet altijd geïnformeerd dat de verkozenen van enkele tienduizenden Brusselse Vlamingen hun eigen belang beter kunnen verkopen dat die van de honderdduizenden Vlaamsbrabanders.
De federale verkiezingen van 18 mei 2003 worden georganiseerd zonder splitsing van BHV. Verhofstadt wint de verkiezingen, en er gebeurt niets.
26 mei 2003: Het Grondwettelijk Hof (Arbitragehof) verklaart de kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde ongrondwettig. Dit verplicht het federale parlement om aan deze discriminatie een einde te maken door de kieswet te wijzigen, wat kan bij gewone meerderheid. Voor alle duidelijkheid: het Hof besliste niet meteen dat BHV moet worden gesplitst.
10 oktober 2003: Het protest wordt almaar breder gedragen, vooral dan in Vlaams-Brabant. Op 10 oktober 2003 is er een Staten-Generaal van de burgemeesters Halle-Vilvoorde in Overijse. De burgemeesters kondigen aan dat ze de Europese verkiezingen van 13 juni 2004 zullen boycotten omdat hun gemeenten nog altijd tot de Waalse kieskring behoren (Franstaligen kandidaten uit Brussel en Wallonië kunnen zich kandidaat stellen in Vlaanderen). De provincie Vlaams Brabant steunt de burgemeesters in een resolutie die door alle Vlaamse provincieraadsleden wordt goedgekeurd (5 nov.)
10 december 2003: het protest slaat over naar heel Vlaanderen. In een unamiem goedgekeurde resolutie vraagt het Vlaams parlement om de kieskring BHV te splitsen nog vóór de Europese verkiezingen van 2004. Ondertussen is Patrick Dewael minister van Binnenlandse Zaken geworden in de paarse regering Verhofstadt II. Hij dreigt in het voorjaar van 2004 met strafsancties, schorsing en afzetting van de burgemeesters.
Maar de druk wordt groter. Er komt er een wetsvoorstel tot splitsing van de kieskring BHV, voorbereid door de burgemeesters. Ook de paarse partijen sluiten zich daarbij aan. Het voorstel wordt door de Raad van State getoetst op zijn wettelijkheid.
Februari 2004: het Halle-Vilvoorde komitee, de Vlaamse Volksbeweging en het Taal Aktie Komitee lanceren (onder de auspiciën van het OVV) de Tweede Dienstweigeringsactie voor de Europese verkiezingen van 13 juni 2004. Enkele tientallen burgers weigeren om te zetelen in een stem- of telbureau voor de Europese verkiezingen van 13 juni.
21 april 2004: het Vlaams parlement steunt opnieuw de actie van de burgemeesters in een resolutie die unaniem (op 1 FDF-stem na) wordt goedgekeurd.
9 mei 2004: Halle kleurt geelzwart voor een succesrijke betoging voor de splitsing. Alle Vlaamse partijen zijn vertegenwoordigd en steunen de actie.
13 mei 2004: in de laatste rechte lijn voor de verkiezingen ondertekenen de verantwoordelijken van de paarse regeringspartijen (Vlaams minister-president Bart Somers, Vld-voorzitter Dirk Sterckx, sp.a-voorzitter Steve Stevaert) de ‘Verklaring van Halle’. In ruil voor deze ondertekende belofte tot splitsing – ‘onverwijld’ en zonder toegevingen - staken de burgemeesters hun boycot van de Europese verkiezingen.
De verkiezingen van 13 juni 2004 (Vlaams en federaal) worden georganiseerd zonder splitsing van BHV. Verhofstadt ontwijkt de deadline van het Arbitragehof door de verkiezingen twee weken te vervroegen.
Diezelfde verkiezingen draaien wel uit op een grote overwinning voor het Vlaams kartel en voor Vlaams Blok. Yves Leterme mag de nieuwe Vlaamse regering leiden (CD&V-NVA, Spa-Spirit, VLD). Opnieuw beloven alle Vlaamse meerderheidspartijen in het regeerakkoord de “onverwijlde” splitsing zonder toegevingen.
Op 11 oktober 2004 dienen de Vlaamse meerderheidspartijen het splitsingsvoorstel van de burgemeesters en Haviko opnieuw in bij het federaal parlement. Als het Vlaams Blok op 14 oktober de hoogdringendheid vraagt, stemmen alle Vlaamse partijen (N-VA incluis) echter tegen. Op een Nationale meeting in de markthalle in Overijse (10 maart 2005) worden de Vlaamse partijen aangemaand om woord te houden en BHV onverwijld te splitsen.
De Vlaamse paarse partijen – nog altijd aan de macht in het federale parlement - onderhandelen maandenlang met de Franstaligen over de toegevingen die ze zullen doen in ruil voor de splitsing.
10 mei 2005: Een paars “bijna-akkoord” wordt door Spirit op de valreep verworpen. Volgens dit “bijna-akkoord” (goedgekeurd door VLD en SP.a) zou de splitsing er NIET komen voor de Senaat en de Europese verkiezingen en krijgt de Franse Gemeenschap extra-territoriale bevoegdheden voor de organisatie van onderwijs, cultuur, sport en zorgverstrekking in de Vlaamse Rand. Dit akkoord ging een stuk verder dan het (eveneens verworpen) Egmontakkoord van 1978, waarin in ruil voor de splitsing de taalgrens zou worden aangepast.
De onderhandelingen met de Franstaligen mislukken, maar de Vlaamse paarse partijen weigeren hun eigen wetsvoorstel tot splitsing ter stemming te brengen in het parlement. De splitsing van BHV wordt begraven tot na de eerstvolgende verkiezingen van 2007.
September 2006: Yves Leterme over BHV: ‘In hoeveel minuten zal BVH gesplitst zijn? Ik blijf erbij: er zijn daar slechts vijf minuten politiek moed voor nodig... Mijn partij zal in ieder geval nooit in een federale regering stappen als die geen serieuze stappen zet op het vlak van de staatshervorming... CD&V vindt communautaire vooruitgang inderdaad belangrijker dan deelname aan de federale regering, ja.’
Het dossier wordt enigszins warm gehouden door acties op de Gordel (2005, 2006), tot de burgemeesters in januari 2007 zich weer strijdbaar opstellen.
26 januari 2007: In De Standaard kondigt Willy De Waele (Lennik) aan dat de gemeenten van Halle-Vilvoorde de verkiezingen van 10 juni 2007 onmogelijk kunnen organiseren: ‘Onze kieskring bestaat wettelijk niet meer’.
14 februari 2007: Op een Staten-Generaal in Liedekerke geven de burgemeesters het startschot voor een nieuwe actie voor de splitsing van de kieskring BHV, daarin snel gevolgd door de provincieraad van Vlaams-Brabant.
29 maart 2007: In Londerzeel beslissen de burgemeesters dat ze de federale verkiezingen ‘die strijdig zijn met de grondwet en de hoogste normen van het land’ niét zullen organiseren De radicale Vlaamse organisaties starten een nieuwe actie dienstweigering/burgerzin, waarvoor zich nu honderden kandidaat-weigeraars melden.
Mei 2007: Yves Leterme, Vlaams minister-president zal kandidaat zijn bij de federale verkiezingen. Het wordt duidelijk dat CD&V nog altijd niet beseft dat het op Vlaams niveau is dat de lamp van de toekomst brandt, en niet op de ruïne van België.
Vrijdag 8 juni 2007: Guy Verhofstadt zegt in een verkiezingsdebat op radio 1, De Wandelgangen: BHV splitsen? ‘Enkel als ook België versterkt wordt’...
De federale verkiezingen van 10 juni 2007 worden georganiseerd zonder splitsing van BHV.
Yves Leterme behaalt een monsterscore, maar loopt zich te pletter op de muur van het “non!” van de Franstaligen.
begin november 2007: Formateur Leterme en kamervoorzitter Herman Van Rompuy werken op een A4'tje een platformtekst uit met mogelijke zoenoffers in ruil voor de splitsing (extra politieke rechten, bibs en mediatheken, versterkte banden tussen Brussel en het sociaaleconomische hinterland, invoering van een federale kieskring. De Franstaligen noemen dit een 'Vlaamse inventaris, geen compromis'.
7 november 2007. Jaren na het arrest van het Arbitragehof wordt in de bevoegde kamercommissie voor het eerst een wetsvoorstel goedgekeurd dat dit arrest wil uitvoeren. De Nederlandstaligen stemmen (met uitzondering van onthouding van Groen!) unaniem voor. Met die stemming zetten de Vlaamse partijen in woord en gedachten een stap in de goede richting. Maar de Franstaligen beheersen het politieke speelveld. Nadat ze in het verleden via allerlei wettelijke voorzieningen de Vlaamse meerderheid hadden geblokkeerd – en van hun minderheid dus een beslissende meerderheid maakten – maken ze nu van hun macht gebruik om eenzijdig de splitsing van BHV tegen de houden. Hierover meer in andere stuk in de rubrieken Actueel en Kort.
Och ja, dit nog:
De regionale en Europese verkiezingen van juni 2009 werden georganiseerd zonder splitsing van BHV.
Commentaar
In 2003 haalde Verhofstadts partij 24,2 procent van de stemmen. Na 19,8 procent in 2004 en 18,8 procent in 2007, op 7 juni 2009 nog nipt 15 procent. De communautaire slapte van Verhofstadt heeft ongetwijfeld die trend mee beïnvloed.
Helaas voor de goedmenende CD&V’ers is erg waarschijnlijk dat de communautaire slapte van hun partij wel eens hetzelfde gevolg kan hebben. Overmoed is niet meteen de weg naar blijvend succes. De jongste verkiezingen waren goed voor een stevige voorsprong op de concurrentie. Maar met dik een vijfde van de kiezers is de kans niet denkbeeldig dat er straks weer een wiel afdraait... Als de drie V-partijen hun verstand gebruiken kunnen ze de federalen van CD&V pijn doen.
Terug naar de artikelenlijst.