Vierde Lentemanifest: geloven in het donker?

Jan Van de Casteele 24-03-2008

In een vierde Lentemanifest (na die van 2004, 2006 en 2007) geven tientallen Vlaamse “vooraanstaanden” een grote staatshervorming nog ‘een kans’. Het manifest werd geschreven op initiatief van Roger Dillemans (KU Leuven) en Jan De Groof. Het werd mede ondertekend door meer dan honderd Vlaamse personaliteiten.

De mensen van het Lentemanifest wijzen op economische problemen (budget, schuldafbouw, jobs...) en op de nood aan een grote staatshervorming (daar dreigt ‘immobilisme’). Een institutionele status-quo kan geen optie zijn.

De eerste fase van de nieuwe staatshervorming maakt ‘een eerste begin’ van die hertekening, de tweede wil op dat 'élan' verder gaan, door nog vóór het zomerreces bijkomende bevoegdheden inzake het cruciale arbeidsmarktbeleid en het gezins- en gezondheidsbeleid over te dragen, terwijl de financiële responsabilisering en meer fiscale autonomie van de deelgebieden zouden worden onderzocht. Maar de tweede fase 'dreigt de afspraak met de geschiedenis te missen'.

Het Belgische dotatiesysteem van financiële middelenvoorziening, dat op het eerste gezicht zeer solidair kan lijken, is een schoolvoorbeeld van budgettaire onverantwoordelijkheid. De gemeenschappelijke pool van centraal geïnde ontvangsten vormt een bestendige uitnodiging 'voor de decentrale overheden' om die te exploiteren als 'derde betaler' voor hun uitgaven. De decentrale overheden moeten dan immers de fiscale rekening van hun uitgaven niet direct aan hun burgers presenteren. En bij gebrek aan voldoende eigen belastingbevoegdheden zal de centrale overheid onder druk worden gezet om met bijkomende middelen over de brug te komen, wanneer een falen van een decentraal bestuursniveau dreigt. Dit is niet bevorderlijk voor de noodzakelijke discipline bij het doen van uitgaven. Samengevat: meer fiscale autonomie graag!

Het subsidiariteitsbeginsel stelt dat bevoegdheden best 'op het niveau komen waar ze het meest efficiënt kunnen worden uitgeoefend'. De efficiëntie wordt bepaald aan de hand van drie criteria: homogeniteit van de situaties, voorkeuren of beleidskeuzes, schaal- en oversijpelingseffecten.

Niet de grenzen van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maar wel zijn interne bestuursverhoudingen stellen we ter discussie. Ook moeten de Gemeenschappen, voor grensoverschrijdende beleidsmateries, Brussel meebesturen.

Naast een zo efficiënt mogelijke toewijzing van uitgavenbevoegdheden, moet die toewijzing zo coherent en transparant mogelijk gebeuren. Een versnippering van bevoegdheden, zoals nu al te vaak het geval is, is geen voorbeeld van goed bestuur. Het gaat in tegen goed bestuur dat men de bevoegdheid wel heeft voor onderwijs maar niet voor de leerplicht, wel voor de opvang van delinquente jongeren maar niet voor de wijze van bestraffing, wel voor scholing en arbeidsbemiddeling maar niet voor de langdurige werkloosheid, wel voor de preventieve gezondheidszorg maar niet voor de curatieve gezondheidszorg, wel voor de lonen van ambtenaren maar niet voor hun pensioenen... Maximaal coherente bevoegdheidspakketten zullen bevoegdheidsconflicten helpen voorkomen.

Dit vierde lentemanifest werd gepubliceerd in De Standaard (13 maart) en ondertekend door (onder meer) Ludo Abicht, Raoul Bauer, Jos Bellincx, Roger Blanpain, Herman Candries, Gui Celen, Richard Celis, Norbert D’Hulst, Johan De Muynck, Jozef Devreese, Roger Dillemans, Frank Fleerackers, Dirk Heremans, Frank Judo, Godfried Lannoo, Peter Peene, Danny Pieters, Eric Ponette, Jef Roos, Annick Schramme, Jeroen Sleurs, Matthias Storme, Eric Suy, Robert Stouthuysen, Herman Van der Wee, Paul Van Orshoven en Urbain Vandeurzen.

De integrale tekst van het Lentemanifest: zie bijlage

Commentaar (JVdC):

Het Lentemanifest is een interessant document, ondertekend door een interessante groep Vlamingen. Ze zullen het ons niet kwalijk nemen dat we een en ander toch iets te wollig vinden. - de tekst is ‘verbloemend’ (er is sprake van ‘de decentrale overheden’, waarmee men vermoedelijk vooral de Waalse, Brusselse en Franstalige regering bedoelt?). Er is sprake van ‘schaalvoordelen’ etc... maar nergens zegt men dat het probleem vooral in Wallonië zit...) - Waar de lat wordt gelegd, is evenmin scherp aangeduid: ‘de institutionele status-quo geen optie’... Dat willen we graag geloven - is het subsidiariteitsbeginsel, zoals hier gedefinieerd laat ruimte voor federale recuperatie. Welke materies kan Vlaanderen NIET aan? Of in welke dossiers heeft het Belgische niveau een meerwaarde? - Men hoopt op een tweede fase, maar twijfelt. De ondertekenaars zijn verstandige mensen en weten dat die tweede fase er niet komt, tenzij in mineur (met weinig inhoud en veel “Belgische” recuperatie). Zeer interessant zou dus zijn te vernemen welke stappen vooruit de groep wél absoluut noodzakelijk vindt. En welke “toegevingen” mogelijks verteerbaar worden geacht of welke toegevingen absoluut taboe zijn. Of denkt men dat de Franstaligen plots een slag van de molen hebben gekregen?

De wegwijzers van het Lentemanifest staan wat in het donker...

De problematiek van de onzindelijke, te hoge, verdovende, inefficiënte transfers blijft blijkbaar nog altijd een taboe, de ‘interpersoonlijke solidariteit’ een dogma, waar men niet wenst aan te raken. In dit opzicht gaat de tekst veel minder ver dan die van het Gravensteenmanifest.

Het Lentemanifest blijft nog altijd uitgaan van een oplosbaarheid van de problemen binnen een Belgisch kader. Meer zelfs, ze gaat minder ver dan pakweg de doelstelling die CD&V zich in Kortrijk heeft gesteld. De tekst blijft voorzichtig hangen in de aloude federalistische inspiratie (men heeft het over ‘solidariteit van de rijkere met de armere deelstaten, een wezenskenmerk van “federale” staten... ), op een behoudsgezinde afstand van het confederalisme.

Hoe lang nog vooraleer men ook binnen die groep duidelijker keuzes maakt? Dat men de politiek wil enten op de (efficiënt werkende) cultureel-politieke entiteit Vlaanderen? En meteen de solidariteit eindelijk – en hooguit na een overgangsfase – gaat kaderen in een Europees kader?

Volgend jaar: vijfde keer, goede keer? De lente 2008 ligt vandaag nog onder de sneeuw...

Bijlage



(30 Kb)




Terug naar de artikelenlijst.