Pavia-voorstel is nog niet ingespit

Jan Van de Casteele 31-10-2007

Is het voorstel over de herinvoering van unitaire kieskring definitief afgevoerd? Opgelet als Franstaligen, liberalen en de "wijzen" van CD&V zo fel het Pavia-liedje zingen... Een lange bijdrage over die valse aria...

MR-voorzitter Didier Reynders katapulteerde “de federale kieskring” weer volop in de actualiteit als hét wisselgeld voor de splitsing van B-H-V. Het kartel CD&V/N-VA is tegen. Goed zo. Het voorstel is een grendel op meer autonomie, is ondemocratisch (concentratie op de toppers), maar vooral hallucinant onnozel, want niemand zit erop te wachten. Behalve de Franstaligen in Vlaanderen.

Van waar komt dat idee? Van een aantal academici (de Pavia-groep) die er maar niet in slagen te verduidelijken waarom zo’n federale (lees: unitaire) kieskring nodig zou zijn, behalve als rem op de desintegratie van de Belgische eenheid. In hun bijzonder vage woorden hebben ze het nooit over ‘unitair’, maar over ‘het verbeteren van de verstandhouding van de bevolking met het federale niveau’. Ooit zal uitlekken dat dit voorstel er niet toevallig kwam.

Wat houdt Pavia in?

De Morgen maakte een bondige analyse van het voorstel (zie bijlage bij dit Actueel-bericht). Nog korter samengevat: Een vijfde (Reynders) of een tiende (Pavia) van de 150 Kamerleden laten verkiezen in een unitaire kieskring (9 Vl, 6 Fr.).

Wie “gelooft” daarin? De Pavia-professoren zelve, de liberalen (MR en Open VLD na Verhofstadts bocht “Terug naar België”), enkele anciens van CD&V, vooral de club van de ex-premiers (Wilfried Martens van B Plus, Jean-Luc Dehaene, Eyskens...), het Belgische establishment.

Waarom noemen we dit voorstel hallucinant onnozel? Omdat je zo voelt dat men dit lelijk monstertje wil verkopen door het te verkopen in een verpakking, achter een dikke laag piepschuim en te geloven dat de Vlamingen zo’n gefoefel niet zouden doorhebben. Onnozel ook, omdat er niet één argument is dat overtuigt.

Zo’n kieskring zou een zegen zijn voor de Franstaligen in Vlaanderen, die dan behalve in Halle-Vilvoorde in heel Vlaanderen onaangepast gedrag zouden kunnen vertonen. Geen Vlaming in Wallonië die van dit probleem wakker ligt (behalve die Paviaan uit Namen die hierover al twaalf lezersbrieven mocht schrijven in De Morgen)

Zo’n kieskring zou – dat valt nog te bezien – ook een zegen kunnen zijn voor Verhofstadt, die in Brussel en over de taalgrens de best gekende (meest geliefde?) Vlaamse politicus is. Zou de federale kieskring een vermeldenswaardige bonus opleveren voor zijn Open VLD? Zoals gezegd, misschien. Alle andere Vlaamse partijen die naar meer autonomie (Spirit, CD&V, Lijst Dedecker) of onafhankelijkheid streven (N-VA, Vlaams Belang) zullen bij de zuiderburen weinig indruk maken.

Besluit: het eerste doel van de Pavianen is eenvoudig: ‘De communautaire eisen gematigder’ maken en het voortbestaan van België bevestigen.’ Laat maar. De jongste dagen was de federale kieskring ook prominent aanwezig in de artikelen van commentatoren en opiniemakers. Van Luc Van der Kelen tot Bart Sturtewagen, van Jos Geysels, Geert Buelens en Patrick Dewael tot Bart De Wever en Geert Bourgeois. Hieronder een samenvatting. Luc Van der Kelen (HLN, 23 okt.), hoofdredacteur van die krant en prominent B-Plusser is woest omdat CD&V niet de oude CVP’ers volgt.

‘Tot dusverre hadden Jo Vandeurzen en Yves Leterme zich daar nooit tegen verzet. Wel integendeel, Leterme kon er zich in vinden. Zondag volgde er nog een 'gematigd positief', maar na het ondubbelzinnige njet van de N-VA kwam er ook een njet van CD&V om het verbond met de kartelpartner tot elke prijs te handhaven. CD&V doet dus aan politiek op het ritme van de Peumansen en de Mesmaekers, de meest onbuigzamen der onbuigzamen... Dat is nu de tweede keer dat CD&V onder druk van de N-VA de liberalen schoffeert, eerst door Herman De Croo af te schieten, nu door hetzelfde te doen met een constructief voorstel van Reynders.’

Bart Sturtewagen (DS 23 okt.) wijst vooral op het ondoordachte van het voorstel. Absoluut onvoldoende uitgewerkt.

‘Je kunt die scheiding der geesten betreuren, maar dat maakt van de federale kieskring nog niet meteen een mirakeloplossing. Het is te beladen met communautaire symboliek... ‘

Waarover praten we, vraagt Sturtewagen. ‘Over een handvol nationaal verkozen politici of over een kwart van de kamerleden? Dat maakt een heel verschil. En waarvoor wordt de kiezer dan geacht te kiezen? Staan de nationale kandidaten voor het programma van hun partij of juist niet? Hoe gaan ze zich na hun verkiezing tegenover hun partij verhouden? Hebben we een sterkere democratie als een beperkte groep toppolitici, los van hun partij, de macht onder elkaar verdeelt? Het minste dat we van onze bestuurders mogen verwachten, is dat ze die vragen beantwoorden alvorens ze het onbekende in duiken. Tot nader order bestaat er, ook in Vlaanderen, geen meerderheid voor de splitsing van het land. Maar er heerst wel een sterke Vlaamse vraag naar een beter bestuurd, efficiënter systeem, met minder blokkeringen en meer initiatiefrecht. Aan die doelstelling moet ieder voorstel, ook de federale kieskring, worden afgemeten.

Geert Buelens (schrijver en hoogleraar moderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Utrecht, uitgesproken belgicist) wil dat CD&V met goedkeuring van federale kieskring een acte van geloof in België ondertekent (opiniestuk in DM, 24 okt.)

‘Er bestaat geen beter middel om de Franstaligen te bewijzen dat Vlaanderen niet aanstuurt op het einde van België dan de invoering van een federale kieskring. Die kan de federale structuur symbolisch én concreet versterken, waardoor er ook makkelijker gepraat kan worden over bevoegdheidsherverdelingen. Dat N-VA dat niet wil, is logisch. Die partij wil niets dat het leven van het land kan verlengen. Net daarom is een kartel met CD&V altijd tegennatuurlijk geweest, tenzij die partij ons al die tijd heeft voorgelogen en in plaats van de N-VA-euthanasiespuit eigenlijk met de palliatieve afhandeling van België wil beginnen.’

Jos Geysels (Groen! Minister van Staat) als God De Vader “zijn” democratie (opiniestuk in DM, 26 okt.)

Geysels heeft het over de ‘democratische logica’ van het voorstel. Niet-separatisten kunnen ‘geen problemen hebben met een versterking van de federale democratie’. Hij opent een al behoorlijk gekend blikje Belgen (Patrick Dewael, Wilfried Martens, prof. Kris Deschouwer). ‘Iedereen kan zich dan rechtstreeks uitspreken over de fratsen van André Flahaut of, als hij de moed heeft zich kandidaat te stellen, over een figuur als Olivier Maingain’... ‘Een federale kieskring hypothekeert geenszins de eventuele verdere overheveling van bevoegdheden naar gemeenschappen en gewesten. Een versterking van de federale democratie (let op dat woordgebruik – red.) hoeft geen verzwakking te zijn van de deelstaten’. Geysels besluit dan met het axioma dat de federale kieskring ‘geen toegeving, maar een toevoeging is van meer federale democratie’ (nog maar eens – red.)...

Geysels beschouwt zichzelf en zijn gedacht zowat als de stenen tafelen van de democratie, maar dat is geen nieuws. We kunnen volgens Geysels dus na Pavia naar de stembus om “niét” te stemmen voor Flahaut. Goed gevonden, Jos, daar hadden we zelf moeten opkomen... Kent Geysels andere federale landen waar een federale kieskring bestaat (met uitzondering van verkiezingen voor staatshoofd)? Is onze vaderlandse geschiedenis van niet-unitaire kieskringen dan een donkere krocht waar in het pre-Pavia-tijdperk nooit sprake was van ‘democratische’ besluitvorming of van een ‘democratisch’ parlement? En waar zit dan precies dat democratische “voordeel” van een tros federaal verkozenen? Democratische logica?

Vera Dua (Groen!) zegt dat haar partij de federale kieskring zeker zou goedkeuren (met veertig federale verkozenen’. Tja, met vijftien kan Groen! er van uitgaan dat ze buiten de Pavia-prijzen valt.

DM 25 oktober Bart De Wever: ‘Vandeurzen altijd al tegen’.

Wijst er in een opiniestuk op dat CD&V zich drie dagen voor de verkiezingen, bij monde van Jo Vandeurzen zeer formeel uitsprak ‘tegen een federale kieskring. Het klopt dus niet dat ze hun houding aan ons hebben aangepast.’

Anja Otte in DS, 25 oktober: ‘tweederde nodig!’, koppeling aan BHV = uitstel splitsing BHV

Als een van de weinigen wijst Anja Otte er in De Standaard op dat CD&V bovendien ook ‘een tactisch bezwaar’ heeft tegen een federale (lees: unitaire) kieskring. ‘Deze oplossing vereist een tweederdemeerderheid. Die heb je niet in een-twee-drie, waardoor ook de splitsing van BHV, die aan de federale kieskring wordt gekoppeld, uitgesteld moet worden.

Geert Bourgeois in DS 25 okt (“Waarom een federale kieskring niet werkt”)

Geert Bourgeois geeft een mooie synthese van de redenen waarom een federale (lees: unitaire) kieskring niet deugt. Een samenvatting

Vlaanderen wordt super-BHV, bingo voor Franstaligen ‘Franstaligen kunnen dan niet enkel stemmen ronselen in Halle-Vilvoorde, maar in heel Vlaanderen. ‘Een federale kieskring breidt het probleem BHV de facto uit tot heel Vlaanderen’... ‘een super BHV zou dus voor de Vlamingen neerkomen op het sluiten van een wel hoogst onevenwichtige deal. De slogan “meer België” komt neer op “meer francophonië”.’

Twee werelden? Politiek moet zich aanpassen aan samenleving, niet omgekeerd ‘De invoering van een federale kieskring staat haaks op de grondwettelijke indeling van dit land in taalgebieden én op de maatschappelijke realiteit. Dagelijks kunnen we vaststellen dat Vlaanderen en Wallonië twee aparte werelden zijn. Het zijn twee afzonderlijke democratieën en publieke culturen met een eigen taal, eigen media, interessesferen, beleidsvoorkeuren, gevoeligheden en ga zo maar door. Met een federale kieskring draaien we de klok terug. Moet de politiek zich dan niet aanpassen aan de samenleving, in plaats van omgekeerd?’

De agenda van de voorstanders ‘Welke burgers vragen vandaag een federale kieskring? Enkel wat politici en academici zijn ermee begaan. Vooral deze laatsten geven bovendien schaamteloos toe dat zij het democratisch kiessysteem willen aanpassen in functie van een politiek ideologische doelstelling, namelijk méér België en minder Vlaanderen.’

Van federale kieskring naar federale programma’s, allianties ‘Wie federale kieskring zegt, zegt ook federale kiesprogramma's. Want je kunt niet naar de 'federale' kiezer stappen zonder dat je die een of ander federaal kiesprogramma kan voorleggen. Dit veronderstelt op zijn beurt dat Waalse en Vlaamse partijen kiesallianties aangaan.’

Problemen verleggen = problemen oplossen? ‘Hoe zullen de inhoudelijke tegenstellingen opgelost worden? Wat wordt het standpunt van bijvoorbeeld de liberale alliantie van Open VLD en MR/FDF over de Vlaamse Rand en de grenzen van Brussel.’... Of hoe zal het programma van de socialistische alliantie PS/SP.A eruit zien over het arbeidsmarktbeleid, de schorsing van werklozen of nog, defensie?’

Het argument van het verleden: Vlaanderen had reden om eigen weg in te slaan ‘Het is niet zonder reden dat er in dit land geen federale partijen meer bestaan. De unitaire partijen van weleer zijn zonder uitzondering (de Parti Socialiste Belge - Belgische Socialistische Partij als laatste in de rij) roemloos aan interne twisten ten onder gegaan. Interne twisten die steevast het gevolg waren van een fundamenteel andere kijk op politiek, economie en samenleving.’

De kromme redenering: waarom dan maar een deeltje? ‘Sommige Vlaamse academici verdedigen het idee van een federale kieskring met het argument dat die de federale politici een grotere legitimiteit zou bezorgen. In een federale kieskring zouden bepaalde gekozenen immers verantwoording moeten afleggen aan alle Belgische kiezers, terwijl nochtans de andere gekozenen, van dezelfde partij, slechts tegenover de kiezers van hun provinciale kieskring verantwoording verschuldigd zouden zijn. Maar als we deze redenering doortrekken, zouden we tegelijk alle provinciale kieskringen moeten afschaffen en voor de federale verkiezingen alleen nog een federale kieskring mogen overhouden. Want enkel politici die door alle Belgen kunnen verkozen worden zijn in deze logica legitiem verkozen. Is het dit wat de voorstanders finaal voor ogen hebben?’

Kandideren in kieskring naar keuze: kan nu al ‘Trouwens, wie zich absoluut geroepen voelt om democratische verantwoording af te leggen in het andere landsdeel, kan dat vandaag ook. Elke Belg is vrij om te kandideren in een kieskring naar keuze. Waar wachten sommigen nog op?’

Federale kieskring is niét democratischer ‘De verdedigers van een federale kieskring zien nog iets over het hoofd: de afstand tussen de burger en de politiek zou in een federale kieskring gigantisch zijn, het democratisch deficit navenant. Nochtans is het precies dat democratisch deficit dat de pleitbezorgers van een federale kieskring zeggen te willen bestrijden. De remedie is erger dan de kwaal. De kloof tussen burger en politiek zou in een federale kieskring niet enkel gecreëerd worden door de letterlijke, maar ook en vooral door de figuurlijke afstand tussen kiezer en gekozene. De Belgische politiek bestaat tot nader order nog wel, toch in naam. Maar de processie van Echternach van het federale formatieberaad bewijst dagelijks dat Belgische politiek synoniem is voor besluiteloosheid en patstelling. België en goed bestuur, gedurfde keuzes maken, gaan niet samen. Intussen staat de wereld niet stil en missen we, Vlamingen zowel als Walen, dagelijks kansen. De enige manier om die kansen te kunnen grijpen, is meer Vlaanderen, meer Wallonië en minder België. Geert Bourgeois (N-VA) is Vlaams minister www.standaard.be/coalitie07

Wim Winckelmans in DS 26 okt: Waarom de liberalen voor zijn

De hechtere band tussen MR en Open VLD verklaart bijvoorbeeld ook waarom ze voor een federale kieskring zijn. De liberalen hebben daar alleen maar te winnen. Leterme is in Wallonië niet echt populair te noemen, Milquet aan de overkant van haar taalgrens evenmin. Verhofstadt daarentegen is in Brussel nog steeds de populairste politicus en het Nederlands van Reynders is een stuk beter dan dat van Milquet.

Patrick Dewael in DS 27 oktober (“Immobilisme noch separatisme. Pleidooi voor een federale kieskring”)

Treurnis om het verleden. De harmonie van Dewael ‘Bij elke federale verkiezing wordt er wel over het muurtje van de taalgrens heen en weer geroepen. Dat leidt tot gescheiden campagnes, aparte verkiezingen en soms zelfs tot heel verschillende verkiezingsuitslagen. Dat is niet echt bevorderlijk voor het harmonieuze samenleven in ons land. We weten nu dat dit de communautaire onderhandelingen des te moeilijker maakt.... Politici zouden politici meer rekening moeten houden ‘met de verzuchtingen van de andere taalgemeenschap’.

Dewael vindt dat een federale kieskring kan zorgen voor een ‘nieuw evenwicht’ tussen de autonomie van de deelstaten en de samenhang van de federatie. Waar de prioriteit ligt, is duidelijk.

Driemaal beetje nemen, maar vooral veel geven Dewael wil BHV splitsen, maar daartegenover staat als eerste toegift dat heel Vlaanderen maar een soort HV moet worden (samenvallen van alle verkiezingen, hervorming van de Senaat, federale kieskring). Dewael wil wat meer ‘homogene bevoegdheidspakketten’ (subsidiariteit) maar daartegenover staat als tweede toegift ‘tegelijk bevoegdheden herfederaliseren’. Dewael wil ‘grotere financiële en fiscale autonomie voor de regio's’, maar als derde toegift staat daartegenover ‘het inbouwen van elementen van solidariteit’ (lees: transfers betonneren).

Dewael blaast constant warm (Vlaams) en koud (Belgisch). ‘Ik blijf aan de onderhandelingstafel de Vlaamse eisen steunen, in de geest van de resoluties van het Vlaams Parlement. Maar we hebben tegelijk behoefte aan elementen om de federatie te versterken. Dat Parlement staat voor de Vlaamse volksvertegenwoordiging, die “we” voor de liberale toppolitici.

Dewaels non-argument: het buitenland ‘Kijken we bijvoorbeeld naar Duitsland, Zwitserland, Canada en de Verenigde Staten van Amerika, dan kunnen we vaststellen dat er bijvoorbeeld een Senaat is, samengesteld uit de vertegenwoordigers van de deelstaten en een federale kieskring voor bepaalde verkiezingen, bijvoorbeeld voor de verkiezing van de president. In de Belgische federatie zijn die elementen niet aanwezig.’ Is ons parlement dan niet samengesteld uit de vertegenwoordigers (verkozen in en) van de deelstaten? Federale kieskringen voor parlement zijn er nauwelijks of niet.

‘Doordat die elementen ontbreken, kunnen de kiezers zich niet ten volle uitspreken over alle bestuurders op federaal niveau. Slechts een gedeelte van de kandidaten moet rekenschap afleggen voor het gevoerde beleid.’ Is dat zo? En zullen 15 “federaal verkozenen” (30 volgens Reynders, 40 volgens Groen!- red) een oplossing zijn voor dat probleem? Of moeten de 135 andere later volgen?

‘Opdat het beleid van de federale regering legitiem zou zijn, moet het beoordeeld kunnen worden door het geheel van het Belgische kiezerskorps’. De hele Belgische geschiedenis met kleine kieskringen was het federale beleid dus niet ‘legitiem’? De provinciale kieskringen, uitgevonden nochtans door de liberalen, zijn dus niét ‘legitiem’? De Europese verkiezingen, georganiseerd binnen de staatsgrenzen van de landen, zijn dus niét ‘legitiem’?

‘De opsplitsing van de publieke opinie en van de electorale ruimte langs de grenzen van de taalgemeenschappen zet kandidaat-politici heel makkelijk aan om binnen de eigen taalgroep tegen elkaar op te bieden, waardoor een institutioneel compromis onmogelijk wordt. Niet alleen de legitimiteit, maar ook de efficiëntie van de besluitvorming lijdt dus onder de huidige organisatie van de federale staat. Dat kan ten dele opgelost worden door een federale kieskring in te voeren.’ Dat de Belgische staat, met zijn inherente regionale verschillen niet efficiënt werkt geven we graag toe. Meer Vlaanderen en meer Wallonië is een beter alternatief dan meer België.

Het uiteindelijk doel van Dewael? Jawel!... Dewael zegt niet neo-unitair te denken, maar zijn tekst straalt die gedachte wel uit: ‘Het voorstel beoogt een echte federale dynamiek op gang te brengen...Ik wil hierbij de zorg, die ik bij velen vaststel, verwoorden waarbij de entiteiten van onze federale staat, zonder al te veel tegengewicht, verder uit elkaar groeien. In een nationale kiesomschrijving zal een aantal politici wel meer aandacht moeten opbrengen voor de kiezers van de andere regio's...’ Die passage spreekt voor zich. De liberalen hebben volledig afstand genomen van hun Vlaams profiel van het verleden. Afstand genomen van de Resoluties die ze ondertekenden. Afstand genomen van het confederalisme dat ze enkele jaren geleden op een Congres hebben goedgekeurd.

Conclusie: vijf jaar geleden schreef Dewael dat ‘een centraal gezag zich niet met zaken mag bemoeien die beter op een lager niveau geregeld kunnen worden’ (Het Vlaams Manifest, blz 48). Vandaag zou hij eens kunnen een lijstje opstellen van wat NIET op lager (Vlaams en Waals) niveau kan worden geregeld. Dat zou veel duidelijk maken.

Bijlage



(28 Kb)




Terug naar de artikelenlijst.