Voorstel is vuur onder Vlaanderen
Pavia-belgicisme: groot in woorden, klein in argumenten
Jan Van de Casteele 14-09-2007
 |
De voorstanders van een “federale kieskring” zijn groot in hun woorden, maar klein in hun argumenten. Het voorstel wordt gesteund door een eigenaardig allegaartje van linkse intellectuelen, liberalen en belgicisten. Of is dat tegenwoordig allemaal hetzelfde? De Pavia-groep stak het vuur aan. Vlaanderen moet uitkijken dat het zich niet verbrandt.
“Eén kieskring in het hele land!” (DS, 15/2), het wordt een afgezaagd liedje, geschreven in de achterkamers van de Pavia-professoren (en Verhofstadt?)
De Pavia-groep is een universitaire denktank en bestaat uit een reeks Vlaamse en Franstalige professoren van alle Belgische universiteiten. De groep stelt voor om 15 van de 150 kamerleden in een federale kieskring te laten verkiezen. Dat betekent dat zowel Vlamingen als Franstaligen op nationale kandidaten kunnen stemmen. Het nieuwe systeem moet 'een band creëren tussen federale politici en de bevolking'. In De Morgen van 13 september doen ze het voorstel nog eens uitvoerig uit de doeken. Wie zijn ze? Wat willen ze?
Vooraf even het rijtje proffen overlopen: leden zijn Marnix Beyen, Rik Coolsaet, Carl Devos, Lieven De Winter, Marc Hooghe, Petra Meier, Koen Raes, Dave Sinardet, Antoon Vandevelde en Stefaan Walgrave en Kris Deschouwer. Bekendste Franstalige is Philippe Van Parijs. De proffen zijn vooral van sp.a- signatuur.
De auteurs vonden elkaar al voor een opiniestuk "Een kieskring voor alle Belgen" dat werd gepubliceerd in De Standaard op 20 februari 2005.
Als het voorstel wordt gelanceerd zijn de supporterskampen snel verdeeld. Applaus in Wallonië, onder meer van Reynders en Di Rupo, in Vlaanderen is het alleen VLD die enthousiast reageert (Tommelein, Dewael, De Croo en Verhofstadt bvb.) Dit illustreert de belgicistische recuperatiebocht van Verhofstadts partij.
De Pavia-proffen kregen al hun avant-première (alvast in 2007, ze zijn al langer bezig) in De Morgen van 3 januari . Het Pavia-voorstel is er één van de "tien voorstellen voor een beter 2007" van Geert Buelens (schrijver en hoogleraar literatuur in Utrecht).
Weinig kans
Het is Vincent de Coorebyter (algemeen directeur van de Crisp, Centre de recherche et d'information socio-politiques) die in Le Soir en iets later in De Morgen (18 januari) de reacties peilt. Weinig Vlaamse politici van betekenis staan achter het idee. Voor Johan Vande Lanotte is het ‘een onmogelijk en totaal onrealistisch idee in een zo tweepolig land als België’. De liberalen (De Croo en De Gucht) zijn wel voor.
De Coorebyter ziet twee redenen voor de Vlaamse weerstand. Dat de gemeenschappen de onderlinge banden weer zouden willen aanhalen, is een illusie. En de Vlamingen vrezen dat Franstaligen in Vlaanderen voor Franstalige partijen zouden kunnen stemmen. ‘Het zou een soort super-B-H-V zijn, een uitbreiding van de tweetalige kieskring Brussel-Halle-Vilvoorde tot het hele Belgische grondgebied’.
Het invoeren van een nationale kieskring vereist een herziening van artikel 63 van de grondwet en dus een tweederdemeerderheid in het federale parlement. Het idee heeft alleen zin als het de Franstaligen dwingt om campagne te voeren in Vlaanderen en omgekeerd. Voorts staat CD&V zwakker in een nationale kieskring. PS’ers waren niet tegen, maar ook die partij heeft weinig te verwachten over de taalgrens, meent De Coorebyter.Toch maar proberen
Op 31 januari roept Geert Buelens de Pavia-voorstanders uit tot ‘nagenoeg alle vooraanstaande politologen van het land’. Een zwak argument. De intellectueel heeft verdriet: Wat is er toch tegen ‘om de democratische structuur van België te versterken?’ Het ‘separatistische kartel’, stelt hij vast. Zijn argument: vooraanstaanden en democraten (hijzelf en vrienden, zal hij bedoelen) hebben gelijk. Amen.
Luc Van den Brande reageert in De Morgen (2 februari): ‘Er zijn twee verschillende publieke opinies, twee medialandschappen, geen landelijk georganiseerde partijen. De idee steunt niet op de realiteit. In die zin mag ze ons niet afleiden van de essentie en die is dat de Vlaamse en de Franstalige deelstaat het zwaartepunt van de verantwoordelijkheden moeten krijgen. Zij bepalen wat er verder nuttig kan gebeuren door het toekomstige confederale beleidsniveau. Eens zo'n confederatie tot stand komt, kan eventueel nagedacht worden over een (gedeeltelijk) confederale landelijke kieskring.’ Patat terug dus.
Buelens draait op 3 februari nog eens in eigen pot: ‘In het huidige bestel, waarin enkel middelpuntvliedende krachten worden gesteund, staat die houding in de praktijk gelijk aan separatisme. Geef mij dan maar de N-VA en de Vlaamse Volksbeweging: die komen er ten minste ronduit voor uit.’
Lancering bis
Op 14 februari wordt het Pavia-voorstel officieel gelanceerd. Alleen De Morgen en De Standaard gaan er dieper op in. In De Standaard mag Peter De Roover (VVB) voorwaar een tribune plegen. Maar in de media, het dient gezegd, krijgen vooral de voorstanders van Pavia het woord. Vlaamsgezinden onderschatten dat mediaspel.
Carl Devos steunt zichzelf in De Standaard (20 feb.). Deschouwer en Van Parijs doen dat nog eens over op 21 april. Volgens Guy Tegenbos variëren de Vlaamse reacties van ,,niet realistisch'' tot ,,niet wenselijk''.
In De Morgen zijn afwijkende opinies (op die van excuustruus Bart De Wever na) taboe. Wie het eens van nabij bekijkt, trekt de ogen open. Het ingewikkelde professorengedoe spreekt maar weinig lezers aan, maar eentje ervan is wel héél fanatiek: eeuwige briefschrijfster en nobele onbekende Christina Lambrecht.
Die schuilnaam – nergens een spoor op het internet van die “dame”– levert sinds 28 maart niet minder dan twaalf lezersbrieven, gevuld met liefde voor blauw en haat voor Leterme (‘arrogantie en pure hunkering naar macht, 17/4, ‘hij heeft niets nieuws te vertellen’, 18/5, een ‘verwijtend vingertje’, 23 juni, een ‘éénzijdig conservatief verhaal’...) en N-VA (‘haatacties’, 9 juni). Brieven vol belgicisme van een zuiver soort (‘eendracht maakt macht’, 21/4) en clichés als ‘in de wereld van morgen staan we economisch, cultureel (sic) én zelfs politiek sterker met wat ons al zo lang bindt: België’. Tot slot zingt ze ook het afgezaagde liedje van ‘ze liggen niet wakker van de echte problemen rond vergrijzing, werkloosheid en gezondheid (8 mei)
Op 8 juni treedt een premier op z’n laatste sloefen toe tot de groep voorstanders (al heeft die outing hem weinig opgeleverd in de stembus).Tijdens de VRT-uitzending De laatste ronde -en na een reportage te hebben gezien waaruit zijn grote populariteit in Wallonië bleek – geeft Verhofstadt toe dat een federale kieskring misschien nog niet zo'n slecht idee zou zijn.
De dag erop al schieten “de vrienden” in actie. Yves Desmet krijgt het op zijn heupen van de ‘uitermate regionale profilering’ van de partijen. Dat daar een reden voor is, ontgaat hem.
Op 10 juni “out” Bart Somers zich als voorstander: ‘Waarom voeren we geen nationale lijst in waarop de nationale figuren kunnen figureren?’
Die prikkel volstaat voor Pavia om nu Marnix Beyen (historicus aan de Universiteit Antwerpen) naar De Morgen te sturen (13 juni). Zijn ‘Bien étonnés de se trouver ensemble’ is nog maar eens een pleidooi voor die oplossing. ’Alle niet openlijk separatistische partijen in Vlaanderen hebben er baat bij om het project van de federale kieskring te steunen’, aldus Beyen.
De Pavia-groep laat zich nog eens horen als Dehaene even bemiddelaar wordt. ‘Meneer Dehaene maak de federale democratie gezonder’, pleit Kris Deschouwer nu in De Morgen (7 juli). 'Kiessysteem leidt tot zeer nadelige traagheid' is dan weer zijn titel in De Standaard van 10 juli.
Diezelfde dag brengt Mieke Vogels een zinnig argument aan: ‘Ik heb veel familie in Wallonië, die kunnen dan allemaal op mij stemmen’ (GVA). Een federale kieskring zou zorgen voor “kortere” communautaire onderhandelingen, heet het dan. De argumenten raken duidelijk uitgeput, nog voor ze er zijn...
De Standaard-redactie is niet helemaal overtuigd. Het Pavia-voorstel ‘blaast de communautaire spanningen alleszins niet eensklaps weg’, zegt Isabel Albers in De Standaard. (10 juli)
Op 12 juli krijgt Pavia wel de steun van de hoofdredactrice van... Het Volk. Een beetje syndicale steun, het moet ‘de intellectuelen’ deugd doen. ‘De Paviagroep steekt de schuld van de lange zoektocht na de verkiezingen op het kiessysteem. Een dergelijk systeem leidt volgens de Paviagroep tot een voor het bestuur van het land zeer nadelige traagheid en blaast het belang van de communautaire problemen op tot een proportie die ze in vergelijking met andere maatschappelijke uitdagingen niet verdienen. We zouden het niet beter kunnen verwoorden’, aldus Helena Wilmet (Het Volk, 12 juli)
Op 14 juli zijn het weer VLD en BV die de federale trom roeren: Herman De Croo (in GVA) en Kamagurka (DM), die het ‘een schande vindt dat hij niet voor een Waal kan stemmen’. En gij nu!
B-Plus krijgt op 31 juli nog maar eens een tribune in De Standaard. Onder meer ‘omdat de Vlamingen in Waals-Brabant niet kunnen stemmen voor Vlaamse partijen’. Dag moe!
Op 10 augustus bevestigt Sven Gatz het Open VLD-pavianisme in De Morgen: ‘Wij staan ook nog altijd voor een federale kiekring’.
Ook Yves Desmet rakelt het idee weer op in De Morgen (20 augustus). Politici zouden dankzij het voorstel er belang bij hebben ‘te streven naar compromissen, veeleer dan naar verdere radicalisering. Misschien kan Leterme daar nog een puntje in zijn regeerakkoord van maken’.
Op 21 augustus geeft ook B-Plusser Wilfried Martens zijn steun aan het project. Hij noemt het een nationale kieskring ‘erg zinvol’, ‘maar niet om toe te voegen aan het onderhandelingspakket vandaag’. Beetje warm, beetje koud, want zijn partij vindt zijn belgicistische oprispingen niet zo leuk.
Enige verrassing op 6 september als Bart Haeck (chef politiek en economie van De Tijd) stelt dat ‘zonder federale kieskring de blokkering van het federaal beleid steeds groter dreigt te worden’. Hij noemt het ‘een denkoefening’, maar gaat nog een stuk verder dan de Pavia-groep: ‘Misschien ligt een uitweg voor een staatshervorming in een federale kieskring... We laten vijftig kamerleden verkiezen uit een kieslijst die in heel België hetzelfde is.’ Zijn argumentatie is bizar: ‘Nu wordt een partij beloond om harde regionale eisen te voeren, en moet ze na de verkiezingen een 'Belgisch' compromis zoeken. In het nieuwe model moet iedereen vóór de verkiezingen al op zoek naar zo'n Belgisch compromis. Vlamingen en Walen zullen dan ook het gevoel hebben dat gaan stemmen de moeite loont...’ Haeck vindt het ‘misschien niet zo onlogisch toch ten minste één federaal element in de verkiezingen in te bouwen en opnieuw 'Belgische' politici te creëren’. Anders dreigt de regionale blokkering van het federaal beleid verkiezing na verkiezing groter te worden. (“Federaal België heeft 'Belgische' politici nodig”, De Tijd, 6/9/07)
Haeck (ook De Tijd?) voegt zich bij de colonne belgicisten à la Zinzen. Walter Zinzen (ex-VRT) is promotor van het idee in De Standaard (4 sept., 7 sept.). Verhofstadt stuurt brave soldaat Vankrunkelsven het veld in (DM, 1 sept.), de groenen, dan toch bij monde van Jos Geysels en de francofone zusters en broeders van Ecolo, volgen gedwee (DM, 28 aug.), het hogervermeld syndicaal dagblad Het Volk ook nog eens (“Kalmte aub! Du calme svp”). De vrienden van PVDA+ vragen zelfs 75 “federalen”.
En voorlopig orgelpunt, maar dan van een heel zwak liedje, is de reprise van de bollenwinkel door de twee tenoren Deschouwer en Van Parijs in De Morgen van 13 september. Naar eigen zeggen maakt hun idee ‘intelligente’ hervormingen mogelijk. Buiging!
Commentaar
De argumenten van de professoren lijken bedoeld te zijn geweest voor paarse premier Verhofstadt, die zijn Vlaams-gekleurd truitje na 1999 had uitgetrokken en zich allicht als federaal premier al zag doorgaan tot zijn pensioen. Het heeft niet mogen zijn.
Neen, we willen ‘niet het Belgisch status-quo behouden’, jammeren Deschouwer en Van Parijs. Dat hebben we gemerkt toen laatstgenoemde voorstelde (DS, 23 aug.) enkele faciliteitengemeenten gewoon droogweg te transfereren naar Brussel in ruil van een ‘strikte toepassing van het territorialiteitsbeginsel’. Dankuwel Philippe.
Iets meer ten gronde nu. Achterliggende motivatie van het Pavia-voorstel: een ‘incentive geven’ aan de kandidaten om stemmen te zoeken aan de andere kant van de taalgrens, om ‘samen te werken over de taalgrens’.
1. Verwacht men dat behalve de premier met zijn kanseliersbonus – in casu Verhofstadt, zo had hij allicht gedroomd – ook maar één Vlaming goed scoort over de taalgrens? En omgekeerd, welke Franstalige zou hier in Vlaanderen wel populair moeten zijn? Tenzij...
2. Tenzij... Zijn er niet meer (niet geïntegreerde) Franstaligen in Vlaanderen, dan Vlamingen in Wallonië? Pavia leidt tot mooie winst voor de francofonie. En meteen een signaal bij dat aanpassen niet echt hoeft.
3. Krijgen de Vlaams-radicale partijen dan bvb. ook gegarandeerd zendtijd of spreekrecht in de Waalse media? Cordonnetje bij?
4. Wordt een Leterme als verkozen lid van de “club van 15”) plotsklaps ‘legitiemer’ bij de Franstaligen? De positie van zijn partij (veruit de grootste in Vlaanderen) wordt in nationaal perspectief zonder twijfel verzwakt.
5. Verwacht men nu echt dat Waalse socialisten voor Vlaamse zouden stemmen? Het is hooguit iets meer waarschijnlijk dat linkse en belgicistische sp.a’ers voor de radicalere Di Rupo zouden stemmen
6. Met de zetels van Vlaams Belang (2 op 9?) in de cordonput zouden de Vlamingen weer “iets” laten creëren dat quasi paritair wordt samengesteld.
7. Met negen Vlaamse zetels ziet het ernaar uit dat Groen! uit de prijzen valt, maar dat hebben de Vlaamse groene voorstanders misschien nog niet door.
8. Datzelfde geldt natuurlijk – zonder Forza Flandria - ook voor N-VA (indien kartel barst), voor Lijst Dedecker. Handigheidje van Pavia is dus: hoe verhoog ik nog een beetje de kiesdrempel? Verhofstadts drempel van 5 procent is een beetje mislukt nietwaar?
9. Het doel van Pavia is federale recuperatie: Taalgemengde lijsten of “verbonden” lijsten, is dat nu werkelijk de Nieuwe Toekomst? (zie voorstel, punt 8). We hebben die toch al gehad? En er waren wel wat redenen om die te splitsen. Zijn die er niet meer?
10. Partijen die niet tweetalig zijn of zich niet “verbinden” met zusterpartijen over de taalgrens worden gestraft voor een toch democratische optie (gericht zijn op één gemeenschap)? Hun reststemmen zijn immers verloren stemmen.
11. En wat na de verkiezingen? Een tiental “tenoren” verkozen als “elite van het volk” (de rest van de 15 verdwijnt immers in de oppositie?). Wat gaan die veranderen aan het spel van meerderheid en minderheid, tussen links en rechts, tussen Vlamingen en Franstaligen, tenzij met een iets dikkere nek als ‘ministeriabel’ in beeld proberen te komen?
Dat zijn maar enkele vraagtekens. We verwijzen graag naar het stevige weerwerk dat Bart Maddans al schreef voor Doorbraak (juni 2007, zie hieronder of www.doorbraak.org)
Besluit
Tja, meer dan één groot vraagteken is dat Pavia-voorstel niet. Het is een akte van geloof en van hoop, en een akte van liefde voor België. In die zin is het – ondanks wat ontkenningen – vooral een akte van belgicisme. Het is verontrustend dat een krant als De Tijd (zie hoger, Bart Haeck) niet alerter reageert op het Pavia-voorstel. Via een federale kieskring, zegt Haeck, krijgen we ‘het gevoel dat stemmen de moeite loont’. Wat is dat voor redenering? Stemmen loont de moeite, voor flaminganten en belgicisten, voor papen en geuzen, voor bazen en werkvolk. Alleen moet men een beetje tegen zijn verlies kunnen in de politiek. En de belgicisten kunnen dat niet. De Vlaamse meerderheid, die voorstander is van verregaande staatshervorming of van Vlaamse staatsvorming, wil ook ‘het gevoel hebben dat stemmen de moeite loont’, en wil dus dat die staats(her)vorming er komt. Alleen de VLD-top, afgestraft nochtans bij de verkiezingen, de Vlaams-vijandige groenen (Bart Staes rekenen we daar niet bij, maar die heeft straks werk in zijn groene winkel) en nu - na de uitstap van Stefaan Huysentruyt en Mark Deweerdt ook het dagblad De Tijd - willen terug naar het verleden, willen de resten van het federale België bevriezen, zodat verdere staats(her)vormingen quasi uitgesloten zijn.
Bijlage
(73 Kb)
Terug naar de artikelenlijst.